لینک نمونه طراحی طرح تحقیق

 

 

نمونه طراحی طرح تحقیق

الف ـ كليات نظري طرح پيشنهادي:

شامل:

1.   بيان مساله

2.   مرور تحقيقات پيشين

3. پرسش ها 

4.فرضيه ها ( در صورت دارا بودن )

5.  متغيرها ( در صورت دارا بودن آنها )

6.   تعاريف

7.   سازماندهي تحقيق

ب ـ روش شناسي:

شامل:

1.  نوع پژوهش

2. نوع روش شناخت علمي بكار رفته در پژوهش

3. ابزار گردآوري داده ها

4. پيش فرض ها

5.   محدوده ها و محدوديت ها

ج ـ اهميت بررسي:

شامل:

1.  كاربرد پژوهش

2.  مخاطبان پژوهش

3.  نوآوري هاي پژوهش

معرفی کتاب :اصول طرح تحقیق و روش شناسی

 

 

چاپ اول: 1386	تأليف: جوفری مارکزیک، دیوید دماتئو، دیوید فستینگر
978-964-7519-55-7:شابك	ترجمه: مریم خسروی
تعداد صفحه: 365	قيمت:30000 ريال

عنوان به انگليسي:

Essentials of Research Design and Methodology, 2005

 درباره اين‌ كتاب‌    
«اصول طرح پژوهشي و روش‌شناسي» شامل اطلاعات كاربردي درباره چگونگي طرح و اجراي پژوهش علمي در علوم رفتاري و علوم اجتماعي مي‌باشد. متن كتاب به دانشجويان علوم رفتاري و رشته‌هاي مرتبط بينشي براي شناسايي عناوين تحقيق، متغيرها و روديكردهاي روش‌شناختي ارائه مي‌كند. گردآوري داده‌ها و راهكارهاي سنجش و اندازه‌گيري، روش‌هاي تفسير و نيز ملاحظات مهم اخلاقي را در قالب راهنمايي دوستانه، مطرح مي‌نمايد. در هر فصل از كتاب نكات اصلي به صورت قالب‌بندي ساده براي ارجاع سريع و نيز مثال‌هاي موردي، برنامه انجام كار و هم‌چنين سؤالات خودآزمايي، گنجانده شده است. لازم به ذكر است براي ترجمه كليدواژه هاي متن از واژه‌نامه‌هاي تخصصي رشته‌هاي مختلف، علوم رفتاري، علوم اجتماعي، مديريت، آمار و كامپيوتر، استفاده شده است.

معرفی کتاب

آیین نگارش و ویرایش "راهنمای کتاب نویسی، گزارش نویسی، مقاله نویسی، پژوهش نگاری، داستان نویسی، نمایشنامه نویسی، ..."

قاسم صافی

تعداد صفحه: 168

نشر: ارسباران (14 اسفند، 1384)

دانلود (سایت های مفید )

Office	Adobe page maker	FrontPage
Ms Excel	Corel Draw
Ms Excel	Multimedia builder	Assembly
Ms Access		Pascal
Ms Access		C
Ms Word		Delphi
Ms Word	شبكه و هك و ويروس	Visual Basic
Ms Word	مباني شبكه	C#
Ms Word	آموزش شبکه	VisualBasic.NET
Ms Power Point	مفاهيم شبكه

نرم افزارهای آموزشی

نوشته هایی درباره نرم افزارهای آموزشی و آموزش هایی در زمینه وبلاگ و اینترنت و غیره

word آموزش

Microsoft Word 2000 فارسی ::: آمورش

Word	AutoCAD 2002
Power Point

اقتصاد و آمار $
آمار ایران	سایتی درباره آمار ایران و برخی آمارگیری ها
جامعه و اقتصاد	مقالات و نوشته ها و لینک هایی در زمینه جامعه واقتصادو مفید برای دانشجویان این رشته
مرکز آمار ایران	سایتی در زمینه آمار ایران دارای گزیده اطلاعات آماری و معرفی طرح های آماری اجرا شده و اخبار آن و نیز آشنایی با مرکز آمار ایران و سایر پایگاه های اطلاعاتی

منبع :www.koodakan.org

 

نرم افزار آموزشی روش های نمونه گیری

در این نرم افزار آموزشی روش های نمونه گیری به صورت شبیه سازی شده اجرا می شود.
در قسمت راهنمای این نرم افزار ، مباحث نمونه گيري(1) ، مشخصات کلی نرم افزار ، اهداف و نحوه استفاده جای گرفته است .
این نرم افزار شبیه سازی شده شامل سه نسخه است که در اینجا نسخه مربوط به مباحث مقدماتی نمونه گیری جای گرفته است . بدیهی است که برای ...

استفاده هر چه بهتر به بخش راهنمای آن وارد شوید.-*--> راهنما

دریافت نرم افزار




تهیه و تنظیم : عباس محمدخانی

 

منابع آموزشي SPSS (معرفي منابع آماري)

کتاب های آموزش SPSS

استاد فاضلی چند جلسه از کلاس درس روش تحقیق عملی رو به آموزش نرم افزار SPSSاختصاص داده اند.

برای یادگیری بهتر در زیر مجموعه اي از منابع آموزش SPSS در قالب PDF قابل دانلود است. اين مجموعه شامل مشخصات 24 كتاب آموزش نرم افزار SPSS است. اين مجموعه را با كليك بر لينك زير مي توانيد دانلود كنيد.

منبع:

[1] وب سايت آدينه بوك، http://www.adinebook.com .

 دانلود نسخه قابل چاپ PDF با حجم 731 كيلو بايت

Statistical Science Group راهنمای جامع SPSS 12 مهدی اسماعیلیان راه

معرفی کتاب

 

ساخت و تحلیل پرسش نامه
پدیدآورنده: بیل گیلهام، مهناز مهرابی زاده هنرمند (مترجم)، سودابه پاک نژاد (مترجم)
ناشر: رسش - 04 دي، 1384

قیمت:  12000 ریال

مقدمه ای بر اصول طراحی پرسشنامه

فعلا بچه های کلاس تو گیرو دارطراحی پرسش نامه برا تحقیقشون هستن برا همین هم ما تو این پست به اصول طراحی پرسش نامه می پردازیم.  

 

مقدمه ای بر اصول طراحی پرسشنامه

 

کاهش خطاهای غیر نمونه گیری (non-sampling errors) از الزامات بررسی های پیمایشی است .این امرغالبا با طراحی یک پرسشنامه ( questionnaire) حساب شده امکانپذیر است.

ملاحظات عمده ای که در طراحی یک پرسشنامه باید مورد نظر باشند عبارتند از :

الف –ترتیب سئوالها :
ترتیب طرح سئوالها تو پرسشنامه از اهمیتی خاص برخوردار ه .چون ترتیب سئوالها بر پاسخها اثر می ذاره
ب – انواع سئوالها :
معمولا تو پرسشنامه ها دو نوع سئوال چندگزینه ای و آزاد مطرح می شون. تو سوال چند گزینه ای پاسخگو باید از بین چند پاسخ یکی روبرحسب باوری که داره، انتخاب کنه. پاسخها باید شفاف و دو به دو متداخل و ناسازگار باشن. نوع دیگر سئوال آزاده تواین نوع سئوال ،ارائه هرنوع پاسخی به عهده پاسخگوست.
ج – شفافیت سئوالها :
سئوالها باید به گونه ای عبارت بندی شن که هر سئوال برا تمام پاسخگویان مفهومی واحد رو القا کنه. نباید از اصطلاحات و واژه هائی استفاده کرد که تعریف اونا برا عموم مشخص نیست و جنبه تکنیکی و علمی خاص دارن. جمله ها باید کوتاه باشن چون سئوالات طولانی غالبا با تعبیر نادرست پاسخگو ،نتایج کار را مخدوش می کنه .
د – توجه به جنبه روانی پاسخگو :
وقتی سوالها جنبه کیفی دارن و در ارتباط با شخص پاسخگو هستن  بیشتر پاسخگویان به صورتی اغراق آمیز و یا تفریط گونه پاسخ می دن. تو این موارد می تونیم  با طرح سئوالهای خاص این اریبها را به حداقل رسوند.
ه – اجتناب از سئوالهای جهت دار :
گاهی سئوالها به گونه ای هستن که به پاسخگو توارائه پاسخ جهت خاصی رو القا می کنه .

مقدماتی پرسشنامه :
وقتی پرسشنامه ای تنظیم می شود باید آون رو تو مقیاس کوچیک اجرا کرد تا به مشکلات پاسخگویان در موردتعبیر سئوالها پی برد.درستی ترتیب ،نامتداخل بودن و انشا سئوالها و صرافت دستورالملها رو کنترل کرد و پس از رفع این نواقص احتمالی پرسشنامه رو به حجم مورد نظر بکار برد .

سلامی دوباره

 

با سلامی دوباره به همه خوانندگان وبلاگ ببخشید که درس روش تحقیق عملی روتو این وبلاگ کمی دیر شروع  کردیم خب اینم از عواقب ترم بهاره .

البته تا قبل از عید خودمون هم نمی دونستیم که تو این ترم باید چه کارهایی انجام بدیم اما الان تا حدودی با این درس آشنا شدیم و ابهامات رفع شده تا چند روز آینده کارایی که باید تو این ترم انجام بدیم و جزوه های کلاس و ... رو تو وبلاگ می یاریم با ما همراه باشید .

با تشکر از همه شما که تا این مدت به وبلاگ سر میزدید .

سوالات امتحان درس روش تحقیق نظری - رشته مردم شناسی ( بهمن 1386)

سوالات امتحان درس روش تحقیق نظری - رشته مردم شناسی ( بهمن 1386)

مدت زمان 5/1 ساعت

فرض کنید متن زیر بخشی از چارچوب نظری یک تحقیق اجتماعی است . این متن را با دقت بخوانید و به پرسش هایی که در انتها آمده است پاسخ دهید .

اگر چه نفع جمعی صیادان در این است که هر سال به اندازه قانونی و با حفظ استانداردهای زیست محیطی ماهی صید می کنند تا نسل ماهیان حفظ شود و در دراز مدت برای همه صیادان امکان صیادی وجود داشته باشد ،اما برخی صیادان ترجیح می دهند به صورت غیر قانونی ،در زمانی غیر از فصل صید و با شیوه هایی که حیات ماهیان را به خطر می اندازد صید کنند و به عوض تحقیق نفع جمعی به نفع فردی خود فکر کنند . همواره موقعیت هایی در زندگی اجتماعی وجود دارد که افراد می توانند در این موقعیت ها با بقیه مردم (جمع ) همسو شده و از نفع کوتاه مدت خود بگذرد و در عوض نفع درازمدت جمع تحقق پیدا کند . گروهی نیز هستند که در این موقعیت ها ترجیح می دهند که نفع شخصی خود را دنبال کنند و از تحقق منافع جمع چشم پوشی نمایند . علت بروز این رفتار _همسو شدن با منافع جمعی- چیست ؟ نظریه جامعه شناسی چند عامل موثر بر همسو شدن با منافع جمعی را بر شمرده است :

احساس مسئولیت نسبت به جامعه :احساس مسئولیت نسبت به منافع جمع یکی از عوامل موثر بر همسویی با منافع جمعی است . متغیر احساس مسئولیت تحت تاثیر درک این نکته است که منافع جمعی تحقق می یابد قرار دارد .

دینداری :دینداری باعث تقویت احساس مسئولیت نسبت به دیگران می شود . در ضمن آموزه های دینی مملو از دعوت به دیگر خواهی و دوری کردن از خودخواهی است .

آگاهی از عواقب رفتار خودخواهانه :تصور می شود اگر افراد بدانند که رفتار خودخواهانه آن ها چه تاثیری بر منافع فردی درازمدت و جمعی دارد ،تمایل آنها به همسو شدن با منافع جمعی زیادتر می شود .

اعتماد داشتن :هر قدر افراد به دیگران بیشتر اعتماد داشته باشند ،احتمال آن که با منافع همه دیگران ( همان جمع ) همسویی کنند بیشتر است .

رضایت از زندگی :احتمالا افرادی که از زندگی خود رضایت بیشتری دارند ،بیش از بقیه مایل به همکاری کردن با جمع و رعایت حقوق جمعی هستند .

تحصیلات :تحصیلات سبب شناخت عواقب همراهی نکردن با منافع جمعی می شود ،بر میزان دینداری افراد تأ ثیر دارد ،احساس مسئولیت افراد را تحت تأ ثیر قرار می دهد و در مجموع تصور می شود بالا رفتن تحصیلات تأ ثیر مثبتی بر میزان همسویی با منافع جمعی داشته باشد .

ایستادن پیاده ها پشت چراغ قرمز تا زمانی که چراغ سبز شود (گذر نکردن از خیابان به هنگامی که چراغ برای اتومبیل ها سبز است )از مصادیق رعایت حقوق جمع وهمسویی کردن با منافع جمعی است . حال سوال این است :عواملی که در بالا به آن اشاره شد ،تا چه اندازه قادر به تبیین نگرش ها ورفتار عابران پیاده در خصوص رعایت اصل توقف در برابر چراغ قرمز است ؟

نگرش افراد درباره شیوه عبور از عرض خیابان ،تلقی ایشان درباره لزوم توقف در برابر چراغ قرمز را شامل می شود . اما رفتار افراد در این زمینه ءاز طریق مشاهده شیوه عبور کردن آنها در خیابان ءقابل بررسی است .

توضیح :برای جمع آوری داده ها ی این تحقیق ،پرسشگران در نزدیکی یکی از خط کشی های پر رفت وآمد شهر تهران مستقر شده و از هر ده عابر ،یکی را در نظر گرفته و چگونگی گذر کردن وی از روی خط کشی را ثبت می کردند ءسپس در فاصله 50 متراز محل عبور فرد از خط عابر پیاده ،سوالات پرسشنامه را از وی می پرسیده اند .

حال به سوالات پاسخ دهید .

1. سوال این تحقیق چیست ؟

2.متغیر های مستقل این تحقیق چیست ؟متغیر وابسته چیست ؟

3. همه فرضیه های این تحقیق را استخراج کنید ؟

 

4. مدل تحلیلی این تحقیق را ترسیم کنید . در مدل تحلیل نوع تاثیر ( تاثیر مثبت یا منفی ) هر متغیر بر متغیر های دیگر را مشخص کنید .

5.متغیر وابسته این تحقیق چند بعدی است ؟ ابعاد آن را مشخص کنید .

1-6. متغیرهای احساس مسئولیت نسبت به جامعه ،اعتماد داشتن ،و رضایت از زندگی را با سه طیف لیکرت که حداقل چهار گویه داشته باشد اندازه گیری کنید .

2-6. حداقل و حداکثر نمره پاسخ گویان را در طیف هایی که برای سوال 1-6 می سازید ، مشخص کنید . اندازه گیری متغیرها با این سه طیف ، در چه سطحی از اندازه گیری خواهد بود ؟

7. نگرش فرد به لزوم توقف در برابر چراغ قرمز را با یک طیف بوگاردوس 5 گویه ای اندازه گیری کنید .

 

توضیحات

1. از دادن پاسخ های طولانی و بدون هدف خودداری کنید .

2. پاسخ هر سوال را فقط در جای برگه امتحانی بنویسید . به پاسخ هایی که در چند نقطه برگه نوشته شوند توجه نخواهد شد .

3. منظم و خوش خط بنویسید .

 

پایان کلاس

 

بلاخره این کلاسم مثل کلاسای دیگه تموم شد خب هر  چیزی آغاز و پایانی داره اما وبلاگ بسته نمی شه ترم بعد باروش تحقیق عملی با ما همراه باشید .

تا ترم بعد خداحافظ

 

    

 

طراحی پرسش نامه

چگونه پرسش نامه طراحی کنیم

معرفی کتاب :

راهنماي عملي طراحي پرسشنامه در پژوهشهاي پيمايشي

نويسندگان: دكتر زهرا سادات مشكاني
سال انتشار: 1382
تعداد صفحات: 236
ISBN: 964-7445-32-6
قيمت: 15000 ريال

فهرست مطالب:

• فصل1 - فرآيندطراحي پرسشنامه در پژوهشهاي پيمايشي
• فصل 2 - برنامه ريزي در طراحي پژوهشهاي پرسشنامه اي
• فصل3- تدوين سوالهايي كه اطلاعات واقعي را فراهم مي كند
• فصل 4 - تدوين سوالهايي كه اطلاعات شخصي و زمينه اي را فراهم مي كند
• فصل 5 - طراحي سوالهايي كه آگاهي را مي سنجد
• فصل 6- طراحي سوالهايي كه نگرش را اندازه گيري مي كند
• فصل 7 - طراحي سوالهايي كه محصول ، خدمات و برنامه را ارزشيابي مي كنند
• فصل 8 - پرسش در موضوعات پژوهشي حساس
• فصل 9 - آزمون سوالهاي پرسشنامه و تحليل سوال ها
• فصل 10 - تنظيم پزسشنامه جهت اجرا
• فصل 11 - انتخاب نمونه پاسخ دهندگان

 

 

نمونه ای از تکلیف درس روش تحقیق نظری

 

دانشگاه مازندران

 

دانشکده علوم انسانی اجتماعی

 

 

پژوهشی در باب علل گرایش دانشجویان به مد ( پوشش و آرایش )

  

 

روش تحقیق نظری

 

 

 

ادامه نوشته

پروپوزال چيست؟

 

 

 

فرمتي است كه محقق از طريق آن اطلاعات مربوط به خود اطلاعات  ، مربوط به مساله تحقيق و روش انجام آن ،اعتبارات مورد نياز براي انجام تحقيق را به اطلاع مسئول ذيربط مي رساند.

ادامه نوشته

مصاحبه چیست ؟

 

 

مصاحبه یکی از روش های جمع آوری اطلاعات است که در آن به صورت حضوری یاغیر حضوری از افراد یا گروهی ار آنان پرسش می شود. نکته مهم آن است که سوالات مصاحبه از پیش اندیشیده شده و تعیین شده است.

 

مصاحبه  :

مصاحبه یکی از روش های جمع آوری اطلاعات است که در آن به صورت حضوری یاغیر حضوری از افراد یا گروهی ار آنان پرسش می شود. نکته مهم آن است که سوالات مصاحبه از پیش اندیشیده شده و تعیین شده است. آنچه مصاحبه را به صورت های مختلف طبقه بندی می کند میزان انعطاف پذیری آن و یا نحوه اجرای آن است.

 

مهمترین انواع مصاحبه به شرح زیر عنوان شده اند:

-         مصاحبه  انعطاف پذیر یا آزاد:

در این نوع چارچوب وحدود پرسش  ا برای کصاحبه گر مشخص است لی زمان و توالی پرسش به سلیقه مصاحبه گر بستکی دارد. دراین حالت رفتار آزمودنی طبیعی تر است و اطلاعات واقعی تری بدست می آید. مصاحبه گر می تواند سوالات اضافی نیز طرح کند. این روش برای  تحقیق هائی با مقیاس کوچک، مطالعات کیفی و یا مصاحبه با اشخاص و گروههائی که اطلاعات اصلی از آنها بدست می آید، مناسب است. هدف در این گونه مصاحبه ها جمع آوری اطلاعات عمیق و کیفی است.

 

-         مصاحبه با انعطاف پذیری متوسط یا منظم:

در این نوع مصاحبه، مصاحبه کر از پرسشنامه ای با پرسش های مشخص و با توالی ثابت استفاده می کند، اما معمولا پرسش ها به صورت باز هستند. تلاش می شود شرایط برای همه یکنواخت نگه داشته شود. هدف در این جا جمع آوری اطلاعات کمی و سطحی است.

 

-         مصاحبه با انعطاف ناپذیر یا پرسشنامه همراه با مصاحبه:

مصاحبه گرازپرسش نامه ای با پرسش های  مشخص و با توالی استاندارد استفاده می کند. پاسخها ثابت و از قبل پیش بینی و طیقه بندی شده اند  و معمولا پرسش ها به صورت بسته هستند. این روش در مطالعات بزرگ و زمانی که پژوهشگر از تنوع پاسخ ها اطلاع دارد بکار می رود.

 

نکات مهم در مورد انجام مصاحبه

-         تکلم زبان شخص مصاحبه شونده

-         آشنائی مصاحبه گر با اهداف و روش طبقه بندی و ارزش گذاری پاسخ ها

-         دخالت ندادن تمایلات شخصی مصاحبه گر

-         ایجاد شرایط یکسان برای همه

-         کسب اجاره درهنگام استفاذه از دستگاه ضبط صدا

-         جلب اعتماد مصاحبه شونده

-         رعایت مقام وموقعیت اجتماعی افراد

-         بیان توضیحات کافی قبل از شروع مصاحبه

-         ارائه آموزش به مصاحبه گران پیش از انجام مصاحبه

 

مزایای مصاحبه

-         قابلیت استفاذه برای کم یا بی سوادان و کودکان و بیماران

-         امکان روشن کردن مفهوم سوالات

-         در مقایسه با مشاهده بدست آمدن درصد بیشتری از پاسخ ها

 

معایب مصاحبه

-         وقت گیر و پرهزینه

-         در مقایسه با روش مشاهده ثبت وقایع ناقص تر است

-         طبقه بندی و تجزیه و تحلیل اطلاعات در هنگامی که سوالات باز هستند مشکل است

-         تورش مصاحبه گر و دخالت دادن نظرات شخصی

 

معرفی کتاب

                                           

                                           

 

                            

 

          

(بیایید چراغی برافروزیم)

 

 

جهانی برای کشف داریم که چنان منظم است که می

 

توان تمام آنرا براساس قوانین علم پیش بینی

 

کرد.پس تا فرصت داریم همت کنیم و خود را در این

 

 زمینه مجهز کنیم . کار گروهی را درک کنیم و با

 

 نیرویی مضاعف رویکرد تلاش برای دانستن را محقق کنیم

 

 (بیایید چراغی برافروزیم) 

 

 

 

 

محقق مقلد

 

 

از محقق تا مقلد فرق هاست

کاین چو داود است و آن دیگر

 صداست

منبع گفتار این سوزی بود

 
وآن مقلد کهنه آموزی بود

 

شاخص سازی

شیوه گذار از مفهوم و شاخص هایش (جزوه کلاسی )

یکی از مفاهیم و محورهای اصلی روش تحقیق تبدیل کردن مفاهیم به عناصر قابل مشاهده و قابل سنجش است به همین مناسبت چند جلسه از کلاس روش تحقیق به این مبحث اختصاص یافت . در این جلسات توضیح داده شد که مفاهیم ما به ازای بیرونی آنها چیست .

مبحث سنجش و مشاهده در پی تعریف موجودیت های اجتماعی و تخصیص دادن اعداد به آنها است که به آن شاخص سازی و اندازه گیری گویند .

اولین گام سنجیدن قابل مشاهده ساختن است .

نکته :منظور ما از مشاهده دیدن با چشم نیست بلکه تبدیل کردن مفاهیم به چیزی است که از طریق احساس یا عقل قابل درک باشد

مثلا :می گویند فلانی آدم اجتماعی است این جمله یعنی چه ؟

-می تواند راحت ارتباط برقرار کند

- اعتماد به نفس بالایی دارد

- با ادب است

- آداب و معاشرت می داند

به این فرایند مشاهده پذیر بودن می گویند و به این جملات قابل مشاهده کردن می گویند .

مشاهده یعنی :

درک ذهنی از مفهوم داشته باشیم به عبارتی درکش کنیم به این مفاهیم ارائه تعاریف عملیاتی گویند . تعریف عملیاتی منظور ما را از آن مفهوم مشخص می کند .

گام هایی را که در فرایند مشاهده پذیر بودن باید برداشت به ترتیب عبارتند از :

1)سازه (on struct)باید مشخص کنیم که مفهوم ما سازه است یا متغیر .

نکته :در صورتی یک مفهوم متغیر است که ابعاد نداشته باشد . در صورتی که یک مفهوم ابعاد داشته باشد به آن سازه گویند .

2)در مرحله دوم باید ابعاد مفهوم را مشخص کنیم .

3)شاخص سازی

ما در این سه حرکت به سنجش متغیرها می رسیم به عبارتی فرایند حرکت از مفاهیم انتزاعی به مفاهیم قابل مشاهده است .

سازه چیست ؟

سازه یک مفهوم تئوریک است . می گویند مفاهیم علوم اجتماعی سازه اند ،به مفاهیم چند بعدی سازه می گویند .سازه ترکیبی است از عناصری که یک پله به سطح مفاهیم قابل مشاهده نزدیکترند . سازه ها در بالاترین سطح انتزاعند . اگر مفاهیم یک بعدی باشند آن وقت باید بگوییم که متغیرند . سازه ها از دل تئوری بیرون می آیند تئوری است که می گوید مفهومی سازه است یا متغیر .

 اساسا همواره هر چیزی که انجام می دهیم معطوف به نظریه (چارچوب نظری تحقیق )است .

بعد از اینکه سازه را مشخص کردیم حتما باید تعریف کنیم چون ابعاد بر اساس تعریف مشخص می شوند .

 

ابعاد چیست ؟

اولین مرحله مشاهده در علوم اجتماعی شناسایی ابعاد مفاهیم است ابعاد به واقعیت نزدیکترند . ما در زمانی که بعد ها را از هم تفکیک می کنیم باز می گوییم که با مفاهیم سروکار داریم . زمانی می گویند که یک مفهوم چند بعد دارد که نتوانیم آنها را به هم تبدیل کنیم . ابعاد خود مفاهیمی انتزاعی اند که قابل دیدن نیستند . ابعاد قابل تقلیل به چند شاخص است . وقتی گفته می شود که بروید سراغ بعد یعنی که جنس آن را تعیین کنید . آن چیزی که ابعاد را تعیین می کند تعاریف عملیاتی است .

نکته :اگر چند علت سبب ایجاد یک چیز شده باشد سبب تعریف بعد نمی شود . گاهی اوقات یک علت چهار بعد ایجاد می کند و در زمانی هم چند علت یک بعد را ایجاد می کند در نتیجه می شود گفت که هیچ تقارنی بین علت ها و بعد برقرار نیست .

ویژگی های ابعاد :

1)بین ابعاد رابطه بزرگتر کوچکتری نیست 2)ابعاد نه قابل تقلیل به هم هستند و نه قابل تبدیل به هم

نکته :ابعاد عناصر متفاوتی از یک مفهوم هستند اما متغیر چیزی است که تغییر می کند  (در زمان تعیین کردن ابعاد به این مسئله توجه شود )

 

شاخص سازی :

محقق می تواند به عنوان نشانه های عطف از شاخص ها کمک بگیرد .

 شاخص سازی یعنی تبدیل کردن مفاهیم به عدد . شاخص آن چیزی است که قابل مشاهده است ،به عبارتی شاخص سازی یعنی پیدا کردن ما به ازاء  آن متغیر در جهان واقعی و دنیای قابل مشاهده

(نکته :مشاهده صرفا مشاهده با چشم نیست بلکه اثر آن است یعنی درک وجود یک چیز با عقل و حس و درک )

شاخص آخرین مرحله مواجهه با واقعیت است .

 

تمرین

مفهوم مشارکت را شاخص سازی کنید .

مرحله 1)مشخص کنید که سازه است یا متغیر

استدلال :چون بعد دارد پس سازه است .

مرحله 2) ابعاد آن را مشخص می کنیم

توجه :بین ابعاد رابطه بزرگتر ،کوچکتری وجود ندارد . ابعاد قابل تقلیل و تغییر به هم نیستند .

ابعاد مشارکت :سیاسی ،اقتصادی ،فرهنگی ،اجتماعی

مرحله 3)برای ابعاد شاخص مشخص می کنیم .

مشارکت سیاسی = شرکت در انتخابات

مشارکت اقتصادی = برای ساختن مدرسه ،مسجد و... پول پرداخت کردن

مشارکت فرهنگی = شرکت در هیئت مذهبی

مشارکت اجتماعی =  در روستا قرار است ماشین شهرداری زباله جمع کند عده ایهمکاری می کنند عده ای نه

 

چند نمونه از اشکالات وارد شده بر تکالیف دانشجویان کلاس :

اکثر آنها بعد از مشخص کردن سازه تعریفی از آن اراوه نداده بودند و این مسئله سبب شده بود که ابعاد را درست مشخص نکنند

-         در تشخیص دادن سازه یا متغیر بودن یک مفهوم اشکال داشتند .

مثالی دیگر برای روشن تر شدن مبحث :

(مفهوم سرمایه اجتماعی )

مرحله 1)سازه است یا متغیر

چون ابعاد دارد پس سازه است .

تعریف سرمایه اجتماعی :سرمایه اجتماعی گاه در معنای وسیع به کار می رود و ثروت اجتماعی و حتی درامد اجتماعی از آن بر می آید و گاه در معنای محدود منابع و تجهیزات غیر فردی و غیر خصوصی را شامل می شود . سرمایه اجتماعی ان چیزی است که با سرمایه جامعه پدید آمده و مورد استفاده همگان است .

در جدول زیر ابعاد تعریف نظری مفاهیم و شاخص تعیین شده است .

	ابعاد	تعریف نظری مفاهیم	شاخص
	مشارکت اجتماعی	شرکت فعالانه انسانها در حیات سیاسی ،اقتصادی ،فرهنگی و به طور کلی تمامی ابعاد حیات میباشد	شرکت در انتخابات مجلس و شوراها - شرکت در بحث های ،فعالیت در ستادهای انتخاباتی - علاقه مندی به برنامه های صدا و سیما
	انسجام اجتماعی	توافق جمعی اعضاء یک جامعه که حاصل پذیرش و درونی کردن نظام ارزشی و هنجاری یک جامعه و وجود تعلق جمعی و تراکمی از وجود تعامل در میان افراد آن جامعه است .	- میزان پایبندی به تعهدات - کمک به هم در هنگام گرفتاریها - شرکت در مراسم خانوادگی احترام کوچکترها به بزرگترها
	اعتماداجتماعی	دلالت بر انتظارات ،تعهدات اکتسابی و تایید شده به لحاظ اجتماعی که افراد نسبت به یکدیگر و نیبت به سازمانها و نهادهای مربوط به زندگی اجتماعیشان دارند .	- صداقت - عدالت - انصاف - وفای به عهد

 

منابع کارشناسی ارشد

 

 

^{مجموعه علوم اجتماعي کد 1108}

^{1- جامعه‌شناسي 2- انسان‌شناسي 3- توسعه روستايي 4- مطالعات فرهنگي 5- جمعيت‌شناسي 6-‌‌‌برنامه‌ريزي رفاه اجتماعي  7- مطالعات آمريکاي شمالي و اروپا  8- برنامه‌ريزي توسعه منطقه‌اي  9- مطالعات جوانان}

 

^عنوان درس ^(ضرايب)	^منابع درسي
^نظريه‌هاي ^جامعه‌شناسي ^2 ^(مشترک در کليه گرايشها)	^1 -  زندگي و انديشه بزرگان جامعه‌شناسي (لوئيس كوزر، ترجمة محسن ثلاثي) ^2 -  نظريه‌هاي جامعه‌شناسي در دوران معاصر(جورج ريتزر، ترجمة محسن ثلاثي) ^3 -  نظريه‌هاي جامعه‌شناسي (دكتر توسلي) 4 -  نظريه‌هاي جامعه‌شناسي (دكتر آزاد ارمكي) ^‌5 -  جزوة نظريه‌هاي جامعه‌شناسي / دكتر عبدالهي (دانشگاه علامه) ^6 -  مراحل اساسي انديشه در جامعه‌شناسي / ريمون آرون، ترجمة باقر پرهام.
^روش تحقيق ^در علوم اجتماعي ^2 ^(مشترک در کليه گرايشها)	^1ـ پيمايش در تحقيقات اجتماعي / دواس،دي.اي/ (1376)، ترجمة هوشنگ نايبي 2ـ كندوكاوها و پنداشته‌ها / دكتر رفيع‌پور‏، فرامرز3 ـ روش‏هاي تحقيق در علوم اجتماعي (جلد اول) / دكتر ساروخاني، 4 ـ نحوة انجام تحقيقات اجتماعي / ترز بيكر، ترجمه دكتر نايبي 5 - استدلال‏ آماري در جامعه‏شناسي / مولر، ترجمه هوشنگ نايبي 6- روش تحقيق كاربردي / دكتر ازكيا  7- درآمدي بر كاربرد آمار در تحقيقات اجتماعي / دانكن‏كرامر، ترجمة دكتر يحيي علي‏بابايي،
^زبان تخصصي ^2 ^(مشترک در کليه گرايشها)	^منابع کمکي: 1ـ زبان عمومي ويژه آزمون کارشناسي ارشد -  ناهيد صفايي  و ساير منابع 2- کتاب  زبان تخصصي در علوم اجتماعي هورتون، ترجمه يحيي علي بابايي و غلامرضا جمشيديها ، متون گيدنز، ريتزر و …. ^3ـ مفاهيم و اصلاحات كليدي علوم اجتماعي در كتابهاي زمينه‌ جامعه‌شناسي (آقاي آريانپور) و جامعه‌شناسي گيدنز  …
^حوزه‌‌هاي ^جامعه شناسي ^3 ^(اختصاصي رشته جامعه شناسي)	^1ـ جزوة جامعه‌شناسي شهري / دكتر صديق سروستاني 2ـ جزوة جامعه‌شناسي انحرافات/ دكتر صديق سروستاني 3^ـ جزوة جامعه‌شناسي صنعتي / دكتر صديق سروستاني4ـ جامعه‌شناسي ارتباطات/ دكتر ساروخاني  5  ـ جامعه‌شناسي خانواده / دكتر ساروخاني 6ـ جامعه‌شناسي پزشكي / دكتر توكل^7ـ جامعه‌شناسي روستايي/ دكتر وثوقي 8 ـ جامعه‌شناسي روستايي / دكتر ازكيا  9ـ جامعه‌شناسي توسعه / دكتر ازكيا 10ـ جامعه‌شناسي توسعه و توسعه نيافتگي / دكتر ازكيا  11ـ  جزوة روانشناسي اجتماعي / دكتر محسني تبريزي12ـ جزوة جامعه‌شناسي انقلاب / دكتر پناهي (دانشگاه علامه طباطبائي) 13ـ انقلاب و بسيج سياسي / دكتر بشيريه 14ـ تئوري‌هاي انقلاب / استانفورد كوهن، ترجمة عليرضا طي   15ـ تغييرات اجتماعي/ گي‌، روشه، ترجمة دكتر وثوقي 16ـ جامعه‌شناسي سازمان‌ها/ آقاي صبوري 17ـ جامعه‌شناسي كار و شغل / دكتر توسلي 18ـ جزوة جامعه‌شناسي آموزش و پرورش / دكتر توسلي 19- جامعه‌شناسي آموزش و پرورش/ دكتر علاقه‌بند 20ـ جامعه‌شناسي سياسي / دكتر بشيريه 21ـ جامعه‌شناسي ادبيات / لوسين گلدمن ترجمه محمد پوينده 22ـ قشربندي اجتماعي/ دكتر ملك، انتشارات پيام‌نور  23ـ جامعه‌شناسي/ گيدنز
^حوزه هاي ^انسان‌شناسي ^3 ^(اختصاصي رشته^انسان‌شناسي)	^1ـ مباني انسان‌شناسي (گردشهر با چراغ) / دكتر روح‌الاميني 2ـ انسان‌شناسي فرهنگي/ ترجمه آقاي ثلاثي 3ـروش‌تحقيق در انسان‌شناسي / ترجمه آقاي ثلاثي، نشر علمي 4 ـ انسان‌شناسي عمومي / دكتر عسگري خانقاه 5- تاريخ انديشه و نظريه‌هاي انسان‌شناسي / دكتر ناصر فكوهي، نشر ني^6- جزوه مردم‌شناسي ما قبل تاريخ/ دكتررفيع‌فر 7- جزوه انسان‌شناسي باستان‌شناسي / دكتر رفيع‌فر 8- روش، بينش، تجربه / دكتر عسكري‌خانقاه  9ـ  جزوه انسان‌شناسي زبان‌شناختي / دكتر مدرسي و خانم نرسيسيانس 10- جزوه نظام خويشاوندي / دكتر مقصودي11- انسان‌شناسي زيستي/ دكتر عسكري خانقاه 12- زمينه فرهنگ‌شناسي/ دكتر روح‌الاميني ، نشر عطار 13-  نظريه‌هاي مردم‌شناسي/  مروين گاربارينو/ ترجمه عباس محمدي‌اصل14- تاريخ مردم شناسي / هيس / ترجمه ابوالقاسم طاهري  15ـ تاملي بر خاستگاه جامعه‌روستايي/ دكتر رفيع‌فر، مجله دانشنامه جهان اسلام 16- فرهنگ برادوستي  دكتر رفيع‌فر/ دانشنامه جهان اسلام 17ـ منشأ عالم، حيات، انسان و زبان/ دكتر رفيع‌فر 18- انسان‌شناسي شهري/ دكتر فكوهي 19- درآمدي بر انسان شناسي/ كلودريويير 20- انسان‌شناسي سياسي/كلودريويير/ ترجمه دكتر ناصر فكوهي 21- درآمدي بر انسان شناسي/ سايمون كلمن/ ترجمه دكتر ثلاثي22- گسترة علوم انساني ترجمه دكتر فكوهي/ دكتر رفيع‌فر/ دكتر كتبي
^حوزه‌هاي ^توسعه روستايي ^4 ^(اختصاصي رشته ^توسعه روستايي)	^1ـ جامعه‌شناسي توسعه: الف: جامعه‌شناسي توسعه - دكتر ازكيا و غفاري، انتشارات كيهان               ب‌: جامعه‌شناسي توسعه و توسعه نيافتگي روستايي ايران، دكتر ازكيا   ج: تغييرات اجتماعي و توسعه، آلوين‌سو، ترجمه مظاهري، انتشارات مطالعات راهبردي. ^2ـ جامعه‌شناسي روستايي: الف: جامعه‌شناسي روستايي، دكتر وثوقي، انتشارات كيهان ب‌: جامعه‌شناسي توسعه و توسعه نيافتگي، دكتر ازكيا، انتشارات اطلاعات  ج‌: مقدمه‌اي بر جامعه‌شناسي روستايي ، دكتر ازكيا د: مديريت روستايي در ايران ، دكتر مهدي طالب ^3ـ برنامه‌ريزي : جزوه، كليات برنامه‌ريزي، دكتر انصاري ^4ـ سازماندهي و مديريت:  الف: سازماندهي و مديريت، دكتر امير كبيري ب‌: سازماندهي و مديريت، دكتر اقتداري ^5ـ تغييرات اجتماعي : الف: تغييرات اجتماعي، گي‌روشه، ترجمه دكتر وثوقي
^حوزه‌هاي مطالعات فرهنگي ^2و1 ^(اختصاصي رشته ^مطالعات فرهنگي)	^الف: مفاهيم و حوزه هاي مطالعات فرهنگي:1- حماسه کوير، باستاني پاريزي2- سهم ايران در فرهنگ جهان، نيرنوري 3- كارنامه اسلام، زرين‌كوب 4- واره: نوعي تعاون سنتي كهن زنانه در ايران، فرهادي      5- فرهنگ ياريگري در ايران فرهادي 6- مردم‌نگاري دانش‌ها و فن‌آوري‌هاي سنتي در ايران، فرهادي     7- افسون‌زدگي جديد، شايگان ترجمة فاطمه ولياني.8 - سايه روشن‌هاي شعر نو فارسي، دستغيب        9-  صور خيال در شعر فارسي شفيعي كد كني10ـ  از صبا تا نيما (جلد دوم) 11ـ غرب زدگي، آل احمد. ^ب: روش‌تحقيق:1ـ روشهاي تحقيق كيفي، سيلورمن 2ـ نظريه و روش در تحقيقات كيفي، ذكائي. ^پ: مفاهيم و نظريه‌ها:1ـ مطالعات فرهنگي، ديورينگ، سايمون2ـ مقدمه‌اي بر نظريه‌هاي فرهنگ عامه، استريناتي، دومينيك3ـ فرهنگ و جامعه بيلينگتون، رزا ^ت: مردم‌ِشناسي فرهنگي :1ـ انسان‌شناسي فرهنگي، بيتس، دانيل  2- تاريخ انديشه و نظريه‌هاي انسان‌شناسي، فكوهي ^3ـ روش ‌تحقيق در انسان‌شناسي، پلتو، پرني 4- پژوهش فرهنگي، مردم‌نگاري از جوامع پيچيده، اسپرولي، جيمز و لك‌كوردي
^حوزه‌هاي ^جمعيت‌شناسي ^3 ^(اختصاصي رشته ^جمعيت‌شناسي)	^1-  مباني جمعيت‌شناسي/ دكتر مهدي اماني 2-  مباني جمعيت‌شناسي/ دكتر تقوي^3ـ جمعيت‌شناسي عمومي/ دكتر بهنام 4- جمعيت‌شناسي جهان/ دكتر اماني 5- روشهاي تحليل جمعيت‌شناسي/ پولارد و ديگران 6- روشهاي تحليل جمعيت‌شناسي/ دكتر حبيب‌اله زنجاني 7- روشهاي تحليل جمعيت‌شناسي/ دكتر كاظمي‌پور 8- روشهاي تحليل جمعيت‌شناسي/ دكتر مجد آبادي و ...9- كاربرد جمعيت‌شناسي/ دكتر تقوي 10- جمعيت، توسعه و بهداشت باروري/ دكتر محمد ميرزائي، دكتر زنجاني و ديگران 11- نظريات جمعيت‌شناسي/ دكتر كتابي 12- جزوه جمعيت‌شناسي اقتصادي، اجتماعي/ دكتر محمد ميرزائي 13- مقدمات آمار/ دكتر كريم منصورفر

 

 

^{پژوهش علوم اجتماعي كد  1140}

 

^عنوان درس ^(ضرايب)	^منابع درسي
^نظريه‌هاي ^جامعه‌شناسي ^2	^1ـ زندگي و انديشه بزرگان جامعه‌شناسي / لوئيس كوزر، 2ـ جزوه نظريه‌هاي جامعه‌شناسي/ خانم‌دكتر فريده ممتاز 3ـ نظريه‌هاي جامعه‌شناسي در دوران معاصر/ جورج ريتزر 4ـ نظريه‌هاي جامعه‌شناسي/ دكتر غلامعباس توسلي
^روش تحقيق ^4	^1ـ كندوكاوها و پنداشته‌ها/ دكتر رفيع‌پور2- تكنيك‏هاي خاص تحقيق/ دكتر رفيع‏پور  3- پيمايش در تحقيقات اجتماعي/ دواس، اي ، ترجمة هوشنگ نايبي 4- نحوة انجام تحقيقات اجتماعي/ بيكر- ترزال، ترجمه هوشنگ نايبي 5- تكنيك‏هاي خاص تحقيق/ دكتر قاضي طباطبايي
^زبان ^2	^منابع کمکي: 1ـ زبان عمومي ويژه آزمون کارشناسي ارشد، ناهيد صفايي  و ساير منابع  2ـ کتاب زبان تخصصي در علوم اجتماعي هورتون ترجمه دکتريحيي علي بابايي و دکتر جمشيديها ، متون گيدنز، ريتزر 3- مفاهيم و اصلاحات كليدي علوم اجتماعي در كتابهاي زمينه‌ جامعه‌شناسي (آقاي آريانپور) و جامعه‌شناسي گيدنز  …
^آمار و رياضي ^2	^1- كتاب روش‌هاي آماري/ دكتر كريم منصور‌فر 2- رياضيات براي دانشجويان علوم اجتماعي/ دكتر کريم منصور‌فر 3- استدلال آماري در جامعه شناسي/ مولر، ترجمة دكتر نايبي 4ـ  جزوه آمار مقدماتي و آمار براي علوم اجتماعي/ دكتر مسعود چلبي.

 

 

 

^{مجموعه مطالعات زنان كد 1137}

 

^عنوان درس ^(ضرايب)	^منابع درسي
^مباني روانشناسي ^1	^1- مباني روانشناسي/ هيلگارد
^مباني جامعه‌شناسي ^3	^1ـ جامعه‌شناسي/ آنتوني گيدنز، ترجمه منوچهر صبوري 2- مباني جامعه‌شناسي/ بروس كوئن.
^نظريه هاي ^جامعه‌شناسي ^3	^1ـ^زندگي و انديشه بزرگان جامعه‌شناسي/ لوئيس كوزر، ترجمة محسن ثلاثي               2ـ نظريه‌هاي جامعه‌شناسي در دوران معاصر/ جورج ريتزر، ترجمة محسن ثلاثي             3ـ نظريه‌هاي جامعه‌شناسي/ دكتر توسلي4ـ نظريه‌هاي جامعه‌شناسي/ دكتر آزاد ارمكي.
^روش تحقيق ^2	^1ـ روش تحقيق در علوم ‌اجتماعي، جلد اول/ دكتر ساروخاني 2ـ مباني نظري و عملي پژوهش در علوم انساني/ دكتر دلاور  3ـ كند و كاوها و پنداشته‌ها/ دكتر رفيع‌پور             4- نحوة انجام تحقيقات اجتماعي/ بيكر- ترز ال 5- استدلا‏ل آماري در جامعه شناسي/ مولر ، ج اچ و ديگران 6- آمار و احتمالات كاربردي/ دكتر دلاور
^حقوق زن ^3	^1ـ نظام حقوق زن در اسلام/ استاد مطهري 2ـ حقوق خانواده/ محقق داماد  3ـ تفسير سورة نور و نساء 4ـ حقوق خانواده/ دكتر كاتوزيان 5ـ مختصر حقوق خانواده/ دكتر اسدا... امامي و دكتر سيد حسين صفايي^.
^زبان ^2	^منابع کمکي:1- زبان عمومي ويژه آزمون کارشناسي ارشد – ناهيد صفايي  و ساير منابع   2ـ کتاب زبان تخصصي در علوم اجتماعي هورتون ترجمه دکتريحيي علي بابايي و دکتر جمشيديها ، متون گيدنز، ريتزر ^3ـ مفاهيم و اصلاحات كليدي علوم اجتماعي در كتابهاي زمينه ‌جامعه‌شناسي (آقاي آريانپور) و جامعه‌شناسي گيدنز  …

 

 

 

^{علوم ارتباطات کد 1138}

 

^عنوان درس ^(ضرايب)	^منابع درسي
^مباني کلي ارتباطات ^1	^كتاب وسائل ارتباط جمعي، دكتر معتمد‌نژاد - كتاب حقوق مطبوعات، دكترمعتمد‌نژاد - كتاب ارتباط‌شناسي، تأليف دكتر محسنيان‌راد - كتاب جامعه‌شناسي وسائل ارتباط جمعي ، ژان‌كازنو - كتاب مباني ارتباط جمعي، تأليف دكتر  دادگران - كتاب يك جهان، چند صدا، ويرايش شون‌مك برايد - كتاب كاربرد نظريه‌هاي ارتباطات، تأليف ويندال، سيگنايرز و اولسون - كتاب نظريه‌ رسانه‌ها، تأليف فرد اينگليس  کتاب ارتباطات اقناعي، تأليف اتولربينگر - كتاب تلويزيون در زندگي كودكان ما، تأليف شرام، لابل، پاركر كتاب مفاهيم و نظريه‌هاي ارتباطات، دكتر هرمز مهرداد - راهنماي بررسي تلويزيون ، تاليف کيت سلبي مبادي سواد بصري، تاليف دانديس، - ادبيات فيلم، جايگاه سينما در علوم انساني، تاليف جنکينز - درک راديو، تاليف اندروکرايسل - درآمدي برنظريه ارتباطات جمعي تاليف دنيس مک کوئيل -  نظريه رسانه‌‍‌ها تاليف فرد انگليس - کاربرد نظريه‌هاي ارتباطات تاليف سون ويندال وجين اولسون -  مقالات مربوط در فصلنامه رسانه، تلويزيون و عرصه عمومي، انتشارات سروش - دين و رسانه، هور،  فصلنامه ارغنون، شماره 25، جهاني شدن،زمستان 1383، نامه علوم اجتماعي، شماره 21، مهر 1382، فصلنامه فرهنگ و ارتباطات، شماره1، فصلنامه فرهنگ و ارتباطات، شماره 2 و3 سال 1384 ^Ameli. S. R. (2002) Globalization, Americanization and British Muslim Identity, London, ICAS Press
^اصول روزنامه‌نگاري ^1	^كتاب روزنامه‌نگاري، با فصلي جديد در بازنگري روزنامه‌نگاري معاصر، تأليف دكتر معتمد‌نژاد با همكاري دكتر ابوالقاسم منصفي - كتاب روزنامه‌نگاري نوين، تأليف دكتر نعيم بديعي و حسين قندي كتاب مقاله‌نويسي، تأليف حسين قندي- كتاب شيوة نگارش فارسي در مطبوعات، تأليف شادروان حسين عماد افشار -  مقالات مربوط در فصلنامه رسانه
^آمار ^روش تحقيق ^1	^كتاب روشهاي تحقيق در علوم اجتماعي، تأليف ببي، ارل - كتاب مباني پژوهش در علوم رفتاري، تأليف فرد كرلينجر، جلد اول و دوم - جزوه روش‏تحقيق دكتر عبداللهيان، دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران - كتاب پيمايش در تحقيقات اجتماعي، تأليف دي‌.‌اي.‌دوس- كتاب كند و كاوها و پنداشته‌ها، تأليف فرامرز رفيع‌پور - كتاب احتمالات و آمار كاربردي در روان‌شناسي و علوم تربيتي، تأليف دكتر علي‌دلاور، انتشارات رشد-  استدلال آماري در جامعه‏شناسي ، مولر، ج، اچ وديگران (1378)،   ترجمة هوشنگ نايبي، نشر ني-  سؤالات آزمون كارشناسي ارشد از 1373 الي 1385 ^-       Cramer, Duncan (2005), SPSS for Windows, New York: Routledge. ^-       Norusis, Marija J. (2004), Base System Users Guide Release 11.5, Chicago: SPSS inc. ^-       Norusis, Marija J , (2004) SPSS 11,5 , Guide to Data Analysis, Chicago:  SPSS Inc. ^-       Tilly, Adrian (1999), Narratives and Narrative analysis, in handbook of media studies. ^-       Volelkl, Christian E. and Suzan B. Gerber (2004), Using SPSS for Windows; data ana;ysis and Graphics, New York: Springer
^زبان ^1	^در حد درك متون تخصصي ارتباطات اجتماعي و واژگان  كتاب خاصي مورد نظر نمي‌باشد. ^مطالعه كتاب‌هاي تخصصي به زبان انگليسي توصيه مي‌شود. مانند: ^كتاب انگليسي براي دانشجويان روزنامه‌نگاري و علوم ارتباطات، تأليف دكتر سيد‌محمد ضياء حسيني و فهيمه معرفت، كتاب زبان انگليسي تخصصي روابط عمومي و ارتباطات، تأليف علي‌ مير‌سعيد قاضي و هوشنگ عباس‌زاده، كتاب انگليسي رسانه و سياست، تأليف دكتر علي‌‌اصغر كيا.

 

 

فیش تحقیق چیست ؟

 

 

تهیه فیش برای اسناد

در این قسمت به مانند کتابداران برای هر یک از منابع فیش یا کارتی را تهیه می کنیم و مشخصات کتاب یا سند را منعکس می کنیم .

فیش به یکی از این دو صورت تهیه می شود :

الف :ترتیب عنوان کتاب (بر اساس حرف الفبا )

ب )به ترتیب عنوان مولفان یا مترجمان (البته یک مولف یا مترجم که نامش در اول آمده است . بر اساس حروف الفبا )

ترتیب فیش نویسی

الف _بر اساس عنوان کتاب

در این طریق سعی داریم مشخصات زیر را در آن منعکس می کنیم

شماره ردیف :شامل شماره کتاب در کتابخانه بر اساس دفتر کل است .

شماره اختصاصی :شامل شماره ای است که ما به هر یک از این منابع داده ایم

نام کتاب :عین عنوان کتاب نوشته می شود .

شماره مجلد :ممکن است کتابی شامل چند مجلد باشد . شماره جلد مورد نظر را زیر عنوان کتاب می نویسیم .

 ب-نام مولف یا مولفین (مترجم یا مترجمین )

 

 

اگر عده مولفان یا مترجمان بیش از یکی باشد نام اولین نفر آ«]ا را که در پشت جلد ذکر شده را می نویسیم و در برابر آن داخل پرانتز کلمه و دیگران را ذکر می کنیم و همین جنبه را برای مترجمان رعایت می نماییم .

نام ناشر :یعنی نام شخص یا موسسه ای که آن را منتشر کرده است .

محل انتشار :نام شهری است که این اثر در آن منتشر شده است

تاریخ انتشار :شامل روز ،ماه و سالی است که این اثر منتشر شده است .

شماره چاپ :یعنی ذکر این مسئله که منبع موجود چاپ چندم است ،رعایت این مورد بسیار ضروری است زیرا گاهی کتب در حین تجدید چاپ تغییراتی پیدا می کند مطالب و حتی شماره صفحات آن عوض می شود و در استخراج مطالب و نقل قولها باید معلوم شود که مطلبی معین از چاپ چندم استخراج شده است .

تعداد صفحات :که معمولا بر اساس آخرین صفحه کتاب ذکر می شود .

 

بر اساس نام مولف یا مترجم

در این صورت همه مشخصات فوق در فیش منعکس می شود جز آنکه مولفیا نوان کتاب عوض شود بر این اساس مشخصات در فیش بدین صورت خواهد بود .

شماره ردیف ،شماره اختصاصی ،نام مولف یا مترجم ،نام کتاب ،شماره مجلد ،ناشر ،محل انتشار ،شماره چاپ ،تعداد صفحات ،قطع کتاب

 

مسئله فهرست موضوعی

منابع واسنادی را که تهیه کردیم همه یمحتوایش در زمینه بحث مورد مطاله ما نیست از آنچه که جمع کردیم ممکن است محتوای بخشی از آن ذرباره مسئله مورد نظر ما باشد بدین منظور مطاله تمام کتاب بخاطر چند صفحه آن کاری وقت گیر و بیحساب است برای یک محقق ضروری است که فقط بخش مربوط به تحقیق خود را مطالعه و استخراج کند و در چنین صورتی است که تهیه فهرست موضوعی منابع مطرح می شود . انجام چنین کاری برای محقق ضروری است . او در زمینه مورد تخصص یا تحقیق خود نیازمند است که چنین فهرست هایی را داشته باشد تا در فاصله ای کوتاه و با رعایت جنبه صرفه جویی و اقتصاد بتواند مسائل مورد نیاز را  مورد بررسی قرار دهد .

 

فواید فهرست موضوعی

برای فهرست موضوعی فواید ی متعدد می توان ذکر کرد که برخی از آن ها به قرار زیر است

1)تهیه مطالب را برای تحقیق5 آسان می کند

2)محقق را از اضافه کاری و اضافه خوانی باز می دارد .

3)امکان تعمق درباره یک مسئله مخصوصا مسائل جزئی بسیار زیاد است .

4)کلیه نظرات موجود در یک زمینه را می توان گرد آورد و درباره آنها به اظهار نظر پرداخت .

5)ار آخرین تحولات فکری در زمینه خاص می توان آگاهی پیدا کرد .

6)اندیشه موافق و موافق و ضد و نقیض از هم باز شناخته می شود .

7)راه تحقیق مساله و تکرار مجدد آن را برای دیگران و نیز ادامه راه محقق اولیه امکان پذیر است .

8)مسائل بسیار جزئی و حتی کم اهمیت را می توان به صورت تخصصی مورد مطالعه قرار داد .

 

دسته بندی فیش ها :

 

انبوهی از فیش ها در نزد شماست که باید دسته بندی شوند مجموعه فیش هایی که مربوط به روایات درباره خود کشی است در یک دسته . مجموعه فیش هایی که درباره موضوعی دیگر است در دسته دیگر و... دسته بندی مذکور می تواند به دسته های جزئی تر نیز تقسیم شود بدینگونه که کلیه روایات را در زمینه خودکشی بر اسلس تقدم وتاخر زمانی (در صورت امکان )مرتب می کنیم یا آنها را در صورت امکان بر اساس ناقلان روایات گروه بندی می کنیم .

فایده و اهمیت فیش نویسی

فیش نویسی این فایده را دارد که آدمی را ازحات اتکا به حافظه و نفوذ تعصب رها می سازد و نیز به بررسی و مقایسه اظهار نظرها درباره یک محتوا یا یک مسئله امکان پذیر می گردد . در سایه استخراج مطالب معمولا آدمی می تواند مجموعه تحلیل ها ،تحقیقها و بررسی ها را در برابر چشم داشته و با نگاه و تعمق در آن نظر و قضاوت خویش را عرضه و ارائه نماید .

 

چرا حفظ نکنیم ؟

در مطالعه اسناد و منبع نمی توان به حافظه اعتماد کرد زیرا :

1)ذهن ما قادر به ضبط و نگهداری همه مسائل و مخصوصا جزئیات آن نیست .

2)بر فرض امکان آن کاری خسته کننده و وقت گیر است .

3)استناد بر مسائل بر اتکای به حافظه در امر تحقیق درست نیست از آن بابت که گاهی مطالب کم یا زیاد می شود و موجب اشتباهات و یا سوء برداشت هایی می گردد .

4)اختلاط مسائل گوناگون در ذهن به علت مشابهت ها ،تضادها خود معجونی را پدید می آورد که خلاف واقع است ،به خصوص که گرایش های ما نیز در آن دخالت دارند . بنابر این اظهار نظرهای بی عیب و نقص نتواند بود .

 

تهیه فیش

فیش چیست ؟

فیش قطعه کاغذ سفیدی است به طول و عرض 10×20سانتی متر که برای یادداشت برداری مورد استفاده قرار می گیرد . برای رعایت صرفه جویی کوشش بر این است که از اوراق اضافی ،از کاغذ هایی که حتی یک طرفه آن نوشته شده است استفاده کنیم چون در استخراج مطالب فقط یک طرف فیش نوشته می شود و این بخاطر ضرورتی است که بعدها خواهیم فهمید .

 

چه مطالبی را یادداشت کنیم ؟

1)مطالب مربوط به اظهار نظرهای مهم و ارزنده که گفته یک فرد مهم و مورد استثناء است .

2)مطالب تداعی شده :گاهی در ضمن مطالعه یک اثر مطلبی در ذهن ما تداعی می شود که حتی شاید به موضوع مورد تحقیق بستگی نداشته باشد .

3)مطلبی مهم با اندیشه اصلاحی :گاهی مطلبی که در کتابی ذکر شده که بسیار مهم است ولی اگر با اظهار نظر و اطلاعات ما آمیخته شود کاملتر خواهد بود .

4)مطالب ساده ولی لازم

5)برداشت از استدلالها

6)مطالب مبهم

7)مطاب فرعی ولی مهم و مفید

8)هر مطلبی که مهم و ارزنده است

9)خلاصه نویسی

10)مطالب ترجمه ای

 

چگونه یادداشت کنیم ؟

در یادداشت برداری و استخراج مطالب همه مردم یکسان نیسند و راه واحدی را درپیش نمی گیرند . برخی عادت دارند صفحه کتاب مورد نظر را تا کنند تا به موقع از آن استفاده کنند این کار عیب هایی دارد از جمله اینکه :

1)کتاب فرسوده می شود .

2)برای ایدداشت برداری وسیع این کار امکان پذیر نیست .

3)تسلط بر همه مطالب مشابه و مورد استناد در آن واحد امکان پذیرنیست

4)امکان بررسی انها با رعایت تقدم وتاخر ممکن نیست . برخی دیگر عادت دارند که زیر مطالب مهم کتاب خط می کشند تا بعدا بدان ها رسیدگی کنند این کار هم معایبی پر دامنه دارد . بهترین راه همان نوشتن در روی فیش است که ذکر آن گذشت .

 

از روی فیش چگونه یادداشت کنیم ؟

 

برخی افراد دوست دارند که روی هر فیش فقط یک مطلب را بنویسند این کار منافعی از جهت استقلال فیش ها دارد ولی معایب آن بیشتر از منافع آن است از جمله آنکه :

 

1)این کار از لحاظ اقتصادی به صرفه نیشت . کاغذ زیادی لازم است

2)انبوه یادداشت ها بیشتر و زیادتر می شود که خود جا گیری بیشتری لازم دارد .

3)کثرت یادداشت ها غرور آمیز می شود .

4)برای بررسی جهت تهیه فرضیه و استنتاج دست و پاگیر است

 

نکاتی در زمینه استخراج و ثبت مطالب

 

1)در استخراج مطالب کوشش براین است که تا حدود امکان مطالب بیشتری تهیه شود . حتی می خواهیم بگوییم که این کار تا حد خلع ید از حافظه ادامه یابد

تهیه یادداشت بیشتر امکان بررسی استنتاج و داوری بهتری را به ما خواهد داد . زیادی مطالب نه تنها عیب و مایه سردرگمی نیست بلکه قابل ارزش و اعتبار بیشتری است و تحقیق را ارزشمند خواهد کرد .

 

2)میزان مطالبی که در هر فیس نوشته می شود حداکثر حدود پنج خط باشد زیرا در غیر این صورت مطالعه به خاطر آگاهی از محتوای آن کمی دشوار و خسته کننده می شود اگر مطلب قابل یادداشت آنچنان مفصل است که در پنج خط جا نمی گیرد بهتر است خلاصه آن یادداشت شود و در صد ورقه متذکر شویم

 

3) یادداشت ها تا حدود امکان متنوع و حاوی مسائل مهم منبع و طرز فکر صاحب آن اطلاعات باشد و در عین حال رعایت اختصار بشود و از علایم اختصاری استفاده به عمل آید

 

4)گاهی اوقات ناگذیریم استنادات و نقل قولها را ذکر کنیم و ذکر همه ی آنها امکان پذیر نیست فی المثل و ده ها روایت و... در زمینه یخاص نوشته شده که محقق ناگذیر است فقط به استخراج نمونه هایی ار آن قتاعت و به اصطلاح نمونه گیری کند . در این نمونه گیری کوشش بر این است که سخنی جامع تر و کاملتر از بقیه حاوی همه مسائل مربوطه می شود .

5)هرگز به حساب انبوهی مدارک و اسناد نباید مطالعه را سرسری گرفت و از محتوای آن بدون بررسی کافی گذشت .

6)برخی از استنادات که در بعضی کتب است در جنبه ی استدلالی متکی به یک شعر یا ضرب المثل است . محقق فکر خود را به چنین مسائل تایید نشده استوار نمی سازد . و اینگونه مطالب را یادداشت نمی کند مگر اینکه نظر خاصی مطرح باشد .

 

یادداشت از مجله

مجله هم به مانند کتاب می تواند منبع باشد ولی باید به محتوای مطلب مورد نظر ،منبع آن ،نگارنده ،و بحث کننده آن توجه کرد که آیا دارای اصالت و اعتبار  می باشد یا نه در چنان صورتی نام مجله ،شماره آن ،تاریخ انتشار آن با ذکر روز و ماه و سال و صفحه ی آن نوشته می شود .

 

یادداشت از روزنامه

گاهی مطلب مورد نظر ما در روزنامه است گو اینکه بر اساس گفته سابق مه به محتوای روزنامه نمی توان اعتماد کرد . ولی اگر قصد استخراج مطالب را  داشته باشیم بهتر است عین مطلب را از روزنامه ببریم و بالای آن تکه کاغذی سفید بچسبانیم در آن نام روزنامه ،شماره آن ،تاریخ انتشار آن از روز ،ماه و سال شماره صفحه ،ستون آن و حتی شماره چاپ آن را بنویسیم .

 

 

امروزه فیش های آماده ای در بازار آمده که اکثرا برای پژوهش علوم اجتماعی از آن استفاده می شود این فیش های آماده دو منطقه جدا از هم دارند :

الف :منطقه مشخصات که در بالای فیش قرار دارد که شامل قسمتهایی تحت عنوان موضوع کلی ،موضوع جزئی ،موضوع خاص ،موضوع اخص ،نام نویسنده ،نام کتاب ،صفحه ،انتشارات و... می باشد که در اینجا مشخصات کتاب ،مقاله یا روزنامه باید دقیقا ذکر شود .

ب )منطقه برای یادداشت برداری text))

تکلیف یکی از جلسات کلاس روش تحقیق این بود که به منظور یادگیری طریقه فیش نوشتن هر کدام از دانشجویان چند تا از این فیش ها را پر کنند .

 

روش رفرنس دهی

 

در اين پست قصد دارم طريقه صحيح رفرنس دهي و روش نگارش پی نوشت ها و منابع را نشان دهم .

 فهرست منابع:

 

فهرست منابع نمایانگر استفاده نویسنده از کتابها و اثاری است که مقاله یا کتاب با استناد به انها نوشته شده است. در این قسمت تمام مشخصات کتاب نوشته می شود.

مقاله فارسي:

نام و نام خانوادگي نويسنده يا نويسندگان،عنوان مقاله، نام مجله، سال انتشار، شماره مجله، شماره صفحه

مقاله انگليســي:

 نام و نام خانوادگي نويسنده يا نويسندگان، عنوان كامل مقاله، نام كوتاه شده مجله، سال انتشار، شماره مجله، شماره صفحه

كتاب:

نام و نام خانوادگي نويسنده يا نويسندگان، عنوان كتاب، شماره چاپ، شهر محل چاپ، ناشر، سال انتشار، شماره صفحه

فصلي از كتاب:

نام خانوادگي و نام نويسنده فصل، عنوان فصل، نام خانوادگي و نام نويسندگان كتاب، عنوان كتاب، شمـــــاره چـــاپ، محل چاپ، ناشر، ســــال انتشار ، شماره صفحه

مقالاتی که فاقد منبع نویسی در متن هستند به لحاظ علمی از ارزش چندانی بر خودار نمی باشند.

*منبع نویسی در متن عموماً به شکل زیر انجام می شود:

(نام ونام خانوادگی مولف اثر، تاریخ انتشار، شماره صفحه ای که مطالب از آن استخراج شده)

مثال:

 *شرح کامل مشخصات نویسنده در فهرست منابع ذکر می شود.

بحث و نتیجه گیری: در این بخش ابتدا محقق به بیان سوالات پژوهش پرداخته و سپس هر یک را با عنایت به مطالبی که از منابع اطلاعاتی (کتاب.مجله.و...) به دست آورده پاسخ
 می دهد. محقق می تواند استنباط های شخصی خود را در این بخش ارائه نماید.

پی نوشت ها: کلیه کلمات خارجی ( نام افراد و واژگان تخصصی) پس از بحث و نتیجه گیری ، تحت عنوان پی نوشت ها می آیند. همچنین می توان توضیحات اضافی مربوط به متن اصلی را در بخش پی نوشت ها ارائه نمود.

فهرست منابع: منابع مورد استفاده محقق (که در متن مقاله به آنها اشاره شده) به ترتیب الفبایی نام خانوادگی نویسنده ارائه می شوند و نام کتب و مجلات بایستی بزرگتر و پررنگ تر باشد .

الف) کتاب

با یک نویسنده

 پی نوشت:  یداله ثمره ، آواشناسی زبان فارسی (تهران: مرکز نشر دانشگاهی ، 1364) ، ص 27 0                            

 منبع:     ثمره ، یداله. آواشناسی زبان فارسی . تهران: مرکز نشر دانشگاهی ، 1364 0 

با دو نویسنده

 پی نوشت:  حسن تقوی و احمد فیروزنیا ، ریاضیات تجربی(تهران: فردوس ، 1365) ، ص9.

 منبع:   تقوی ، حسن ؛ فیروزنیا ، احمد . ریاضیات تجربی . فردوس ، 1365.

با سه نویسنده

 پی نوشت:    منوچهر قارونی ، جواد حوش زبان  و زهرا اردهالی ، بیماریهای ایسمسک قلب (تهران: مرکز نشر دانشگاهی،1365) ، ص 101.

منبع:    قارونی ، منوچهر؛ خوش زبان ، جواد و اردهالی ، زهرا . بیماریهای ایسمیک قلب . تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1365.

­4) با بیش از سه نویسنده

پی نوشت:  ابوالحسن فرهودی و دیگران  ، بیماریهای نقص ایمنی : تشخیص و درمان (تهران: علمی ، 1365) ، ص 95.

 منبع:    فرهودی ، ابوالحسن  و دیگران . بیماریهای نقص ایمنی: تشخیص و درمان. تهران: علمی، 1365.

5) بدون نویسنده

پی نوشت:  اطلس تشریح بدن انسان(تهران: شرکت جغرافیایی وکارتوگرافی ایران ، 1365) ، ص 7 .

منبع:      اطلس تشریح بدن انسان. تهران: شرکت جغرافیایی و کارتوگرافی ایران ،  1365 .

6) ترجمه یک اثر

پی نوشت:  یوجین ویل ، فن سناریو نویسی ، ترجمه پرویز دوائی ( [تهران] : وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، اداره کل تحقیقات و روابط سینمایی، 1365) ، ص 74.

منبع:  ویل ، یوجین . فن سناریونویسی . ترجمه پرویز دوائی . [تهران] : وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، اداره کل تحقیقات و روابط سینمایی ،  1365 .

7) چاپ های بعدی کتاب

پی نوشت: سیروس عظیمی ، اصول روانشناسی عمومی (تهران : دهخدا ، 1348 ، چاپ نهم 1366)، ص 95.

منبع:  عظیمی ، سیروس . اصول روانشناسی عمومی . تهران : دهخدا ، 1348 ، چاپ نهم 1366 .

 * در صورتی که پژوهشگر از مجلات علمی در پژوهش استفادهکرده باشد لازم است شماره مجله و دوره آن را به همراه صفحاتی که به مقاله مورد نظر مربوط می شود به شرح ذیر ذکر نماید.

ب) مجله

1) مقاله مجله دارای مؤلف

پی نوشت:   نسرین دخت عماد خراسانی ، " نقش کتابخانه در خدمت به توسعه کشاورزی ایران"، زیتون ، 88 (فروردین 1368) : 19.

منبع:   عماد خراسانی ، نسریندخت . " نقش کتابخانه در خدمت به توسعه کشاورزی ایران". زیتون .88 . فروردین1368 : 18- 19 ، 49 .

2) مقاله مجله بدون مولف

پی نوشت:  " بی اختیاری در ادرار بزرگسالان و اطفال" ، پزشک خانواده ، 23  ( اردیبهشت 1361) :6 .

منبع:  " بی اختیاری در ادرار بزرگسالان و اطفال" . پزشک خانواده . 23 اردیبهشت 1361 : 6- 7 .

 به منظور آشنایی بیشتر با چگونگی منبع نویسی می توانند از کتاب « روش تهیه پژوهشنامه » نوشته دکتر علی اکبر سیف استفاده نمایند.

 چند نکته مهم:

- برای انتخاب موضوع پژوهش با کارشناسان رشته مربوط مشورت نمایید.

- مشورت با کسانی که سابقه فعالیت پژوهشی دارند نیز در افزایش کیفیت مقاله مؤثر خواهد بود.

- در نگارش متن پژوهشی به هیچ عنوان از عبارت رایج در روزنامه ها (ژورنالیستی) و متون انشایی (مانند نثر ادبی) استفاده نمی شود.

منبع : حری، عباس . آئین نگارش علمی. تهران : دبیر خانه هیات امنای کتابخانه های عمومی کشور ، چاپ دوم ،1380 .

 

کتابهای روش تحقیق در آزمون کارشناسی ارشد :

1 - روش‌هاي تحقيق در علوم اجتماعي، دكتر باقر ساروخاني (جلد اول)، انتشارات پژوهشگاه
2 - كندوكاوها و پنداشته‌ها ، دكتر فرامرز رفيع‌پور، شركت سهامي انتشار
3_ ارل ببی ، روشهای تحقیق در علوم اجتماعی ترجمه رضا فاضل ، انتشارات سمت ، جلد اول
4- پيمايش در تحقيقات اجتماعي ، دي . اي . دواس، ترجمه هوشنگ نايبي، نشر ني
5 - روش‌هاي آماري، دكتر كريم منصورفر، انتشارات دانشگاه تهران
6 - جزوه روش تحقيق نظري دكتر ازكيا، دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران
7 - جزوه روش تحقيق نظري دكتر صديق، دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران

جزوه جلسه اول 10/7/86

عنوان :كلاس درس روش تحقيق نظري               

 

                           

  كلاس ها درس روش تحقيق براي دانشجويان انسان شناسي ترم چهارم با استاد فاضلي استادی که  قصد دارد براي حفظ پويايي خود ديگران را يعني ما كه دانشجويان او هستيم را پويا كند كه من اطمينان مي دهم كه ايشان در اين راه سربلند مي باشند چون به خودشان اعتماد دارند و اين اعتماد را به ما انتقال ميدهند .در اين پنجره مي خواهم برش هايي ازآنچه در اين كلاس ها مي گذرد و بحث هاي آن را براي شما و سايرين باز گو كنم .

سخن آغازين :اين درس در كل طي 34جلسه و بر مبناي 40 نمره محاسبه مي شود .اين درس شامل دوcorssيك بخش تحقيق نظري و بخش ديگر آمار مي باشد .

انتخاب يك تحقيق وارائه 7 تكليف كه در طول ترم بايد انجام شودوتا مرحله طراحي پرسشنامه پيش خواهيم رفت.

 براي درس روش تحقيق دوجلسه در اختيار داريم كه يك جلسه براي تدريس وجلسه اي هم براي تمرين در نظر مي گيريم در جلسات آخر به تحليل اطلاعات مي پردازيم

            .

كتاب هايي كه براي اين درس معرفي شده روش تحقيق كمي ومنتهي به تحليل آماري مي باشد البته كتاب دو جلدي مباني پژوهش درعلوم رفتاري كتابي تئوريك در اين زمينه مي باشد .

اگر چه اسم اين درس روش تحقيق نظري است اما درس عملي مي باشد كه با دانشجويان جامعه شناسي مشترك مي باشد و مبناي آن روش تحقيق كمي است .البته دانشجويان انسان شناسي درس مردم نگاري را اضافه تر از جامعه شناسي مي خوانند.

يك سوال :چرا دانشجويان انسان شناسي روس تحقيق مي خوانند؟

1)اين درس كمك به داشتن ذهن منسجم مي كند.

2)مباني روش تحقيق در همه رشته ها يكسان است .درس روش تحقيق كار خواندني ندارد و بيشتر عملي است. دانشجوياني كه روش تحقيق دارند در حوزه علم جاي نمي گيرند .

درس روش تحقيق به چه چيزي مي پردازد ؟

مبنا ......پرسش هاي علوم اجتماعي را چگونه بايد پاسخ داد؟.

1-روش منطقي انجام كار (تحقيق كردن )

2-هر تحقيقي از سوال شروع مي شود .(مسئله)يا (روال پالايش سوالات )

3-رابطه سوال وحوزه بررسي آن چيست؟

4-روش تحقيق صورت بندي مسئله را توضيح مي دهد ؟

5-چگونه اطلاعات را جمع آوري كنيم ؟

6-چگونه اطلاعات به دست آمده را تحليل كنيم ؟

براي انجام كار تحقيق بايد مسير درست را انتخاب كرد. هر تحقيقي از سوال شروع مي شود البته به هر سوالي پاسخ داده نمي شود وهر روشي براي پاسخ دادن مناب نيست بايد سوال ها را پالايش كنيم .

كار سوم روش تحقيق روشن كردن رابطه سوال و حوزه بررسي است .(جايي كه دانش توليد شده)(چرا آدم ها خود كشي مي كنند )(چرا دانشجويان فلان رشته فعال تر از رشته ديگر هستند)روش تحقيق توضيح مي دهد چگونه بايد ارطباط بين سوالات طرح شود وچيدمان سوالات چگونه بايد باشد و چگونه گلچيني از سوالات را انتخاب كنيم .

روش تحقيق   شيوه صورت بندي مسئله را به ما توضيح مي دهد ؟

مسئله چگونه بايد پرسش شود و از كدام چار چوب به ان نگاه مي شود .سوالات چگونه جمع بندي وصورت بندي مي شود .براي پاسخ گفتن مي توانيم از چه چار چوب هايي استفاده كنيم .روش تحقيق راهي است براي صورت بندي چگونگي نزديك شدن به مسئله و انتخاب كردن ديد گاه و بعد از آن ازطريق منطقي به مسئله پراختن .

چگونه اطلاعات را جمع آوري كنيم ؟ا

 

نسان شناسي وجامعه شناسي علوم تجربي هستند .به اين معنا تجربياند كه درباره چيزي حرف مي زنند در محيط بيرون وجود دارد .يعني بيرون از جسم ما چيزي وجود دارد به نام فرهنگ وجامعه كه قابل حس و شناخت است . اين علم تجربي نيازمند ارجاع به محيط بيرون وجمع آوري اطلاعات مختلف است .نوع اطلاعاتي كه براي آزمون استفاده مي كنيم فرق مي كند و كار روش تحقيق اين است كه شيوه مناسب را به ما معرفي مي كند .روش تحقيق جمع آ اوري اطلاعات از واقعيت

تجربي را توضيح مي دهد .

همچنين توضيح مي دهد كه اطلاعات به دست آمده را چگونه تحليل كنيم .قابل ذكر است كه در اين بحث ها مقوله آزمون نظريه هم توضيح داده مي شود .

**دو وظيفه و كار اصلي روش تحقيق :

هدف درس روش تحقيق كمك كردن به توليد دانش معتبر است .دانش نبايد غير سيستماتيك باشد.همچنين محدوديت هاي دانش يا شناخت را نشان مي دهد .يافته ها هميشه ناقص است اما روش تحقيق كمك مي كند كه بفهميم يافته هاي ما تاكجا نا معتبر است وتا كجا ناقص و غير قابل اعتماد است .

منابع درس روش تحقيق شامل :

-كيوي،ريمون.وكامپنهود،لوك وان.(1381)روش تحقيق در علوم اجتماعي .ترجمه عبد الحسين نيك گهر .نشر توتيا

-رفيع پور ،فرامرز.(1375)كندوكاو ها وپنداشتها .شركت سهامي انتشار

-دواس،دي .اي.(1376)پيمايش در تحقيقات اجتماعي.ترجمه هوشنگ نائبي،نشرني.

قابل ذكر است كه استاد فاضلي براي درس روش تحقيق نيز مانند ساير درس ها طرحي شامل كليه مراحل و برنامه ها وتكاليف مورد نظر را در جلسه آغازين كه به قول خودشان جلسه صفر بود به دانشجويان دادند تا راهنماي آنها براي انجام كار هيي كه در پيش دارند باشد .

 

روش تحقیق چیست ؟

 

                       

تحقيق، از ريشة « حق » است. حق يعني آن‌چه كه درست و استوار و ثابت باشد. ريشة اصلي واژة حق، در تمام اشتقاق‌هايش مفهوم ثابت و مطابقت با واقع و استحكام را دارد.

احقاق و تحقيق يك امر، يعني چيزي را ثابت و استوار ساختن، درستي چيزي را به اثبات رساندن، «حق» بودن مطلبي را آشكار ساختن و به عبارتي: شناخت « هست » ها. تحقيق، يك تلاش فكري و علمي براي « يافتن » مطلب درست و حق، و « ارائه» و « اثبات » آن است

روش تحقيق

منظور از روش در تحقيق، ارائة مهارت‌ها و تجربه‌هايي است كه دست‌يابي به هدف را آسان‌تر و عملي‌تر مي‌سازد و با صرف وقت كمتر، نتايج بيشتري به دست مي‌آيد. اين نكته، در كلّية روش‌ها مطرح است. يعني هر كاري بر مبناي «روش»هاي برگرفته از تجربه‌ها و موفقيت‌ها انجام پذيرد، تضمين بيشتري براي بهره دهي آن خواهد بود و افرادِ «‌داراي روش» موفق‌ترند و مبتدياني كه با روش افراد موفق آشنا مي‌شوند، زودتر به نتيجه مي‌رسند.

 

خانه انسان شناسی ایران در مورد روش تحقیق  نوشته است که: روش تحقیق نظری به تقويت تقواي علمي (صداقت) و ايجاد دقت و نظم در دانشجو از نظر آموزشي کمک می کند و اين درس

 دانشجو را با مفاهيم و روشهاي ضروري تحقيق آشنا مي‌سازد به طوري كه دانشجو بعد از

 گذراندن درس قادراست که اقدام به طرح تحقيقاتي تو حوزه‌هاي مورد نظر خود

 کند .

 

 

معرفی وبلاگ

وبلاگ کلاسهای درس توسعه و فرهنگ

دانشگاه مازندران

مدیریت وبلاگ :خانم نادعلی

 http://www.culturedevelopmentt.blogfa.com

معرفی وبلاگ

وبلاگ روزنه ای برای یک انسان شناس

وبلاگ دانشجویان دانشگاه مازندران

نویسندگان :کبری نیک بخت ،معصومه حیدری

http://anthropology1384.blogfa.com/

جدول خواندن

 

جدول خواندن چیست ؟

جدول خواندن همان مرحله اول فیش نویسی است

این جدول دو ستون دارد :

ستون سمت راست با عنوان ایده های مندرج است در اینجا ایده هایی که از متن برداشت کرده های را عینن  می نویسی نه خلاصه ای از آن را

 این ایده ها به صورت قطعه هایی کوتاه به دنبال هم  چیده می شوند که در مجموع چکیده ای وفادار از متن خوانده شده می سازد  .

این جدول به غیر از ستون سمت راست ستونی هم در سمت چپ دارد که برای نگارش چکیده ای منظم باید به مندرجات این ستون هم توجه شود . در این ستون اطلاعاتی مربوط به اهمیت و ارتباطات ایده ها قرار داده می شود به عبارتی ایده +جایگاه این ایده در تحقیق شما است .

عنوان قسمت های مختلف این ستون می تواند موارد زیر باشد :

طرح ،شرح وقایع ،نخستین تبیین ممکن و...

 در این قسمت ها دقیقا باید بگویید  که دارید طرح مسئله می کنید یا روش را توضیح می دهید و... به  کمک این نشانه ها می توانیم بندهایی از متن را که حاوی ایده های اصلی است از بندهایی که حاوی ایده های فرعی فداده های توضیحی یا بسط اقامه برهان است تمییز دهیم . این ایده ها را به کمک مندرجات ستون سمت راست می توان شناسایی و مرتب کرد .

مدل جدول خواندن فوق العاده دقیق و پرکار است و باید مقداری وقت صرف آن شود متونی که برای خواندن انتخاب می شود نه خیلی مفصل باشد نه خیلی متعدد البته در بسیاری موارد می توان متناسب با طرح تحقیقی در دست اجرا جدول های خواندن انعطاف پذیر تر ابداع کرد . در این جدول ایده اصلی متن و همچنین ارتباطی که بین آنها برقرار است آشکار می شود به نحوی که وحدت نظری نویسنده نمایان تر گردد . نگارش یک جدول خوب نشانه تمرین و ممارست بسیار است . کیفیت آن به کیفیت پسش از خواندن بستگی دارد . در زیر نمونه های از این جدول که برای تمرین کلاسی ارائه شده را آورده ایم

جدول خواندن 

                            

رديف

ايده هاي مندرج                 جدول خواندن يك متن

نشانه هاي ساختاري متن

1

گرايش به مد دلايل متفاوتي دارد (نياز سني ،نياز به جلب توجه ،تمايل به همنوايي با همسن و سالان و همرنگ جماعت شدن)

طرح :عوامل گرايش به مد در بين جوانان

2

مد گرايي محدود به گروه يا سن و سال نيست . اماجوانان بيشتر در معرض آسيب هستند .

شرح وقايع :بر اساس داده هاي آماري گرايش به مد در بين جوانان بيشتر است .

3

جواني سن تغيير و تحول است .زيگموند برن فيلد مي گويد :تغييرات جسمي جوانان باعث مي شود جوانان به نظام ارزشي جديد حساس شده وبه قبول ساده واقعيت اكتفا نكنند وبراي تسكين دلواپسي هاي خود به سمت گروه يا افراد و سبكو روش جديد گرايش پيدا كنند .

نخستين تبيين ممكن

4

زنان به لحاظ احساسي بودن واكنش هايشان به محيط عاطفي تر است و بنابراين تقليد و گرايش به الگوهاي برتر با طبيعت بيولوژيك زنان تناسب بيشتري دارد .

شرح وقايع2

5

وقتي فرد در شرايطي باشد كه نيازهايش بر آورده نشود ،الگويي مناسب براي تقليد نداشته باشد در اين صورت اين افراد جذب گروههايي مي شوند كه كشش به توليد والگو برداري در آن گرو هها باشد.

تبيين ممكن 2

6

ثروتمندان در سطح كشورهاي پيشرفته به دنبال مد و توليد ان و مردم عامه در سطح كلان كشورهاي توسعه نيافته خواهان تقليد از مد گروه اول هستند.

دو قشر به وجود آورنده و پيروي كننده از مد

7

عوامل گرايش به مد به طور كلي به سه دسته عامل فردي ردي و خانوادگي ،اجتماعي تقسيم مي شود .

تقسيم كلي عوامل گرايش به مد

8

عوامل فردي گرايش به مد بر مي گردد به شخصيت افراد مثل داشتن شخصيت خود شيفته ،هيستريك و...

عوامل فردي گرايش به مد

9

طرد شدن يا عدم پذيرش از سوي خانواده ،عدم انطباق نظام ارزشي خانواده بانظام فرهنگي جامعه ،عدم پاسخگويي خانواده به نيازهاي اعضاء

عوامل خانوادگي گرايش به مد

10

نبود امكانات علمي ،هنري ،تفريحي ،ورزشي

عوامل اجتماعي گرايش به مد

 

روش تحقیق در علوم اجتماعی

روش تحقیق در علوم اجتماعی

[ عباس تیموری آسفیچی ]

مشاهده در تحقيق

مشاهده از تکنیک هایی است که غالباً در مطالعات مردم شناسی مورد استفاده قرار می‌گیرد و در عین حالی که گاهی هم در جامعه شناسی خصوصاً رشته جامعه شناسی روستائی بکار برده می‌شود. معمولاً از تکنیک مشاهده در مواردی استفاده می‌گردد که نمونه گیری و کاربرد پرسشنامه تحقیقاتی عملی نباشد . مثلاً زمانی که قصد مطالعه جابجائیهای فصلی یک از ایلات را از ییلاق به قشلاق داریم از این تکنیک استفاده می‌شود.
مشاهده را بطور کلی به دو نوع می‌توان تقسیم نمود بشرح زیر :
1-مشاهده با مشارکت مستقیم و فعالانه محقق در جامعه مورد مطالعه
2-مشاهده بدون مشارکت محقق
مشاهده از نوع اول در موردی مصداق پیدا می‌کند که محقق خود عضوی از جامعه مورد مطالعه شده باشد و بنابراین مانند فردی از افراد جامعه در حقیقت خود نیز در محدوده پژوهشی قرار گیرد که می‌خواهد آنرا انجام دهد . بعنوان مثال محققی که خود ساکن یک روستا بوده و قصد مطالعه بعضی از رفتارهای گروهی یا مراسمی را دارد غالباً بدو آنکه اعضاء آن جامعه در جریان تحقیق وی قرار بگیرند. رفتار مردم را زیر ذره بین گذاشته و با استفاده از ابزارهایی مثل دوربین عکاسی , اسلاید , دوربین فیلمبرداری و فیش های ثبت وقایع به بررسی جامعه مورد مطالعه خود می‌پردازد.

در این نوع مشاهده محقق چون خود عضوی از جامعه است. گذشته از اینکه فرصت زیادی برای تعمق و دقیق شدن در رفتارهای گروهی مردم خود را دارد , از این امتیاز نیز برخوردار است که افراد جامعه مورد مطالعه وی در مقابل او و رفتار طبیعی خود را از دست نداده و بنابراین مستقیماً با واقعیت های موجود آنچنان که وجود دارند روبرو می‌گرد. در چنین روشی زمان جمع آوری اطلاعات زمان معینی نیست بلکه محقق در تمام مدتی که در جامعه مورد نظر بسر می‌برد, می‌تواند به مشاهده بپردازد.

در نوع دوم مشاهده , محقق عضو جامعه مورد نظر نبوده بلکه از خارج بدان جامعه وارد می‌شود, در چنین مواردی مشکلات تحقیق بسیار زیادتر از نوع پیشین است زیرا ورود محقق به جامعه مورد مطالعه , عکس العملهایی در بین افراد جامعه بوجود می‌آورد که موجب تغییر در رفتار طبیعی آنها می‌شود. مشاهده نوع اول را می‌توان به نوعی فیلمبرداری یا عکسبرداری تشبیه نمود که بدون مقدمه و ناگهانی از فرد یا افرادی صورت می‌گیرد بنابراین رفتار مردمی که جلوی دوربین عکسبرداری قرار گرفته‌اند کاملاً طبیعی است ولی در حالت دوم عکس العملهای ناشی از ترس , تردید , سوظن و ابهام موجب می گردد که نتایج تحقیق اعتبار و اطمینان خود را تا اندازه‌ای از دست بدهد . برای برطرف نمودن این مشکل , محقق در بدو ورود خود به جامعه‌ای که قصد مطالعه آنرا دارد بایستی سعی در جلب اعتماد مردم آن جامعه نموده و تردید و سو ظنی را که احتمالاً از آمدن وی در آنها ایجاد گردیده است از ذهن آنها بزداید , بعبارت دیگر محقق یابد هنگامی کار خود را آغاز کند که افراد جامعه به منظور و مقصود علمی وی پی‌برده و بدون واهمه به سئوالاتش جواب دهند. در حقیقت چون تکنیک مشاهده بیشتر بوسیله مردم شناسان و در مطالعه ایلات و جوامع ابتدایی و محدود بکار برده می‌شود . بنابراین لازم است دانش پژوهانی که از این تکنیک استفاده می‌نماید. شرایط و خصوصیات جامعه مورد مطالعه و مردم آن را بدقت در مد نظر داشته و قبل از هر نوع تماسی با مردم جو دوستانه و قبل اعتمادی برای ادامه کار خود ایجاد نمایند.

در هر دو نوع مشاهده , مشاهدات و اطلاعات که ابتدا بصورت یادداشتهای پراکنده‌ای جمع آوری شده‌اند بایستی به فیش های موضوعی خاصی که بدین منظور تهیه گردیده وارد گردیده و سپس دسته بندی شوند.
استفاده از فيش
در مطالعاتی که محقق با پدیده اجتماعی با جامعه مورد مطالعه مستقیماً نمی‌تواند تماسی داشته باشد در جمع آوری اطلاعات از اسناد و مدارک و کتب استفاده می‌کنند, این تحقیقات را کتابخانه‌ای می‌نامیم . در این نوع تحقیقات برای جمع آوری اطلاعات از ابزاری تحت عنوان "فیش"بهره می‌گیریم و اصطلاحاً این شیوه را فیش برداری می‌گوئیم . فیش مورد استفاده در تحقیقات کتابخانه‌ای به دو نوع تقسیم می‌شود بشرح زیر:
1-فیش مآخذ
2-فیش موضوعی
1-فیش ماءخذ
فیش ماءخذ است که مشخصات کتاب ,مقاله یا مدرک مورد استفاده در تحقیق را بر روی آن می‌نویسیم. از قطعه کاغذ یا مقوایی به طول دوازده و عرض هشت سانتیمتر می‌توان یک فیش ماءخذ تهیه نمود. فیش ماءخذ حاوی نکاتی است که به قرار زیر :
نام کتاب
نام نویسنده
نام مترجم( در صورتیکه کتاب از زبان خارجی به فارسی ترجمه شده باشد)
نام ناشر
سال انتشار
چاپ( در صورتیکه برای دومین بار با دفعات متعدد کتاب به چاپ رسیده است دفعات چاپ ذکر می‌شود)
قطع (قطع جیبی , وزیری و...)
تعداد صفحات
محل کتاب (در مواردیکه کتاب نایاب است بایستی نام کتابخانه یا مکانی که کتاب در آنجا یافت می‌گردد ذکر شود.)
محقق پس از ارائه طرح تحقیق و انتخاب جامعه مورد مطالعه و انجام مراحل مقدماتی با ید کلیه ماءخذ و منابعی را که در ارتباط با موضوع مورد تحقیق وی وجود دارد جمع آوری نموده و مشخصات هریک را بر روی یک فیش بنویسید. بدین ترتیب در ارتباط با موضوع تحقیق دهها و گاهی صدها فیش ماءخذ جمع آوری می‌گردد که منابع آنها به ترتیب خاصی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
2-فیش موضوعی
فیش موضوعی فیشی است که برای استخراج محتوای کتب و مقالات مورد استفاده قرار می‌گیرد. در قطع‌های مختلف تهیه می‌شود ولی رایجترین آنها فیشی است به طول پانزده و عرض ده سانتیمتر محتوای کتب و مقالاتی را که بعنوان منابع تحقیق قبلاً از طریق فیش ماءخذ مشخص نموده‌ایم به حسب موضوعات اصلی و موضوعات فرعی در فیش های موضوعی وارد کرده و بدین ترتیب می‌توانیم در پایان مرحله استخراج , عصاره منابع استخراج شده را بصورت صدها و هزاران فیش موضوع داشته باشیم و سپس با استفاده از آنها نوشتن گزارش خود را آغاز کنیم.

 

روش تحقیق در علوم اجتماعی

[ عباس تیموری آسفیچی ]

ادامه مبحث گذشته
مهمترين تکنيکهاي جمع آوري اطلاعات
۱-پرسشنامه تحقيقاتي ۲-مشاهده در تحقيق ۳-استفاده از فيش ۴- نمونه گيري ۵- مونو گرافي

۱-پرسشنامه تحقيقاتي
پرسشنامه يکي از شيوه‍هايي است که در کار تحقق رواج فراوان دارد و در جامعه شناسي بيش از هر تکنيک ديگر از آن استفاده مي‍شود. پرسشنامه بصورت مختلف زير مورد استفاده قرار مي‍گيرد:
تکميل پرسشنامه توام با مصاحبه
در اين شيوه با پاسخگو خود پرسشنامه را در دست گرفته و سئوالات را به ترتيب طرح نموده و جواب آنها را پس از دريافت از پاسخگو در پرسشنامه مي‍نويسد.
معمولا اين نوع استفاده از پرسشنامه در جوامع يا محافلي اعمال مي‍گردد که سطح سواد و آگاهيهاي عمومي نسبتاً پايين بوده و پاسخگويان شخصاً قادر به خواندن سئوالات و يا درک مفهوم آنها نيستند. در مواردي هم جواب به يک سئوال معين مثلاً مقدار در آمد ساليانه يک کشاورز و يا مقدار مصرف ماهانه يا سالانه قند و شکر يا سيگار مورد استفاده و يا حتي محاسبه مقدار زمين زير کشت يک خانوار روستايي در مناطقي که واحدها و مقياسات رسمي هنوز در روستاها عموميت نيافته است ,براي يک فرد روستايي بسيار مشکل بوده بطوريکه به تنهايي مي‍تواند از عهده به چنين سئوالاتي بر آيد بنابراين کاربرد چنين شيوه‍اي که در عين حال مي‍توان آنرا نوعي مصاحبه نيز دانست از رايج ترين شيوه‍هاي استفاده شده است .
تکميل پرسشنامه بدون مصاحبه
در اين شيوه پرسشنامه را پاسخگو خود شخصاً تکميل مي‍کند و پرسشگر تنها بکار تکميل پرسشنامه نظارت مي‍نمايد. اين شيوه را معمولاً در مواردي بکار مي‍برند که پاسخگويان از اقشار تحصيلکرده و برخوردار از حد متوسطي از آگاهيهاي اجتماعي باشند. پرسشگر پرسشنامه را بين آنها توزيع نموده و تنها در مواردي که لازم است ابهامات احتمالي ايجاد شده براي پاسخگويان را بر طرف مي‍سازد. معمولاً در اين شيوه قبل از طرح با تهيه و تکميل پرسشنامه و تحقيق مورد نظر شرح داده و پاسخگو را مطمئن مي‍نمايد که طراح سئوالات در ارتباط با يک بررسي عليم بوده و هدفهاي ديگري را تعقيب نمي‍کند. البته براي جلب اعتماد بيشتر پاسخگويان و زدودن سوظن با ابهامات احتمالي از اذهان آنان بهتر است که پرسشنامه بدون نام تهيه گرديد و در صفحه اول پرسشنامه نيز اصطلاح بدون ناممشخصا قيد گزدد.
در موارديکه امکان اين هست که پاسخگويان را در سالن يا اطاق معيني گرد آوريم و پرسشنامه رابين آنها توزيع کنيم و سپس شرحي کوتاه نيز در ارتباط با اهداف خود از تکميل پرسشنامه و انجام تحقيق دهيم , کار توجيه پاسخگويان آسانتر انجام گرفته و توزيع و تکميل و جمع آوري پرسشنامه نيز راحت تر انجام مي‍گيرد.
ارسال پرسشنامه بوسيله پست
در مواردي هم پرسشنامه را بوسيله پست براي افراد جامعه مورد مطالعه ارسال مي‍دارند . معمولاً موسسات سنجش افکار وابسته به دستگاههاي دولتي يا سازمانهاي خصوصي , از اين شيوه سود مي‍جويند اما کار پرسشنامه پستي در تمام جوامع و محافل امکان پذير نيست زيرا در غالب موارد به آساني جواب نمي‍گيرد . معمولاً اين نوع پرسشنامه با سئوالات کمتري ارائه مي‍شود و محقق بايستي سعي نماد تا کوچکترين ابهامي در سئوالات براي پاسخگو ايجاد نشود.
محقق مقدمه کوتاهي بر چنين پرسشنامه‍اي که اهداف وي را روشن مي‍کند اضافه نموده و همراه با پاکتي که آدرس موسسه تحقيقاتي يا محقق بر روي آن قيد گرديده و تمبر پستي نيز به آن الصاق شده است براي پاسخگويان ارسال مي‍کند . همانطور که اشاره نموديم استفاده از پرسشنامه پستي – واردي موفقيت آميز خواهد بود که پاسخگويان با پرسشنامه و تحقيق آشنايي داشته و از سطح سواد و آگاهي نسبتاً بالايي نيز برخوردار باشند.

انواع پرسشنامه هاي تحقيقاتي

پرسشنامه را از لحاظ مختلف مي‍توان تقسيم بندي نمود که معروفترين آنها عبارتند از :
۱- پرسشنامه با سئوالات باز
۲- پرسشنامه با سئوالات بسته

سئوالات در پرسشنامه تحقيقاتي نوع اول به صورتي است که پاسخگو را آزادانه و براحتي نظريان و عقايد خويش را مي‍تواند بيان کند مثلاً در مواقعي که نظر پاسخگو راجع به واقعه يا واقعيتي اجتماعي مي‍پرسيم و سئوالات خود را با عبارتي نظير "به نظر شما .."يا "خواهشمند است عقيده خود را در ين مورد ذکر کنيد "آغاز مي‍کنيم , سئوالات ما از نوع باز محسوب مي‍شوند اما سئوالاتي که قبلاً چند جواب از جوابهاي تعيين شده را انتخاب کند , بنام سئوالات بسته خوانده مي‍شوند . سئوالات چهار جوابي يا بيشتر که غالباً در امتحانات ورودي دانشگاهها مورد استفاده قرار مي‍گيرد از نوع بسته محسوب مي‍شوند اما سئوالات بسته نيز خود انواعي دارد که مهمترين آنها عبارتند از :
سئوالات دو جوابي ,سئوالات چند جوابي ساده و سئوالات چند جوابي مدرج.
سئوالات متعدد سنجش عقايد , سئوالات در جه بندي و شايستگي
معايب و محاسن سوالات باز و بسته

هر کدام از سئوالات باز و بسته داراي محاسن و هم معايبي هستند به قرار زير :
امتياز سئوالات باز آنست که پاسخگو در جواب به سئوالات از آزادي عمل فراواني برخوردار بوده و بر کنار از هر نوع ممنوعيت و مانعي به سئوالات طرح شده جواب مي‍دهد

در تحقيقاتي که محقق جنبه‍هاي عاطفي , احساسي عقيدتي با انگيزه‍ها را مد نظر دارد سئوالات باز بهتر مي‍توانند وي را به جوابهاي مطمئن تر و دقيق تر رهنمون سازند . بعنوان مثال در تحقيقات روستايي باستثناي پرسشهايي که بسته بودن آنها به کار پرسشگري سرعت بخشيده و از اتلاف وقت جلوگيري مي‍نمايد (مثل سن و جنس و تعداد فرزندان , درجه تحصيلات و وضعيت تاهل و..)

استخراج و طبقه بندي نمودن پاسخ هاي سئوالات بسته هم بصورت دستي و هم با ماشين بسيار آسانتر و سريع‍تر از سئوالات باز انجام پذير است در حالي که استخراج و دسته بندي نمودن جوابها در سئوالات باز بدليل آنکه جوابها بسيار متنوع و گونه گون مي‍باشند, کار بسيار مشکلي است.

يکي ديگر از عيوب سئوالات بسته آنست که ممکن است ايده‍هايي را در رابطه با مشخص نمودن جوابهاي احتمالي به ذهن پاسخگو القاء نمايد در حاليکه در سئوالات باز چون پاسخگو به هيچگونه جوابي رهنمون نمي‍گردد بنابراين ذهن پاسخگو مستقلاً و بر کنار از هر نوع تلقيني در جستجوي پاسخ بر مي‍آيد.
تنظيم هر کدام از سئوالات باز و بسته داراي محاسن و هم معايبي هستند به قرار زير :
امتياز سئوالات باز آنست که پاسخگو در جواب به سئوالات از آزادي عمل فراواني برخوردار بوده و بر کنار از هر نوع ممنوعيت و مانعي به سئوالات طرح شده جواب مي‍دهد

در تحقيقاتي که محقق جنبه‍هاي عاطفي , احساسي عقيدتي با انگيزه‍ها را مد نظر دارد سئوالات باز بهتر مي‍توانند وي را به جوابهاي مطمئن تر و دقيق تر رهنمون سازند . بعنوان مثال در تحقيقات روستايي باستثناي پرسشهايي که بسته بودن آنها به کار پرسشگري سرعت بخشيده و از اتلاف وقت جلوگيري مي‍نمايد (مثل سن و جنس و تعداد فرزندان , درجه تحصيلات و وضعيت تاهل و..)

استخراج و طبقه بندي نمودن پاسخ هاي سئوالات بسته هم بصورت دستي و هم با ماشين بسيار آسانتر و سريع‍تر از سئوالات باز انجام پذير است در حالي که استخراج و دسته بندي نمودن جوابها در سئوالات باز بدليل آنکه جوابها بسيار متنوع و گونه گون مي‍باشند, کار بسيار مشکلي است.

• يکي ديگر از عيوب سئوالات بسته آنست که ممکن است ايده‍هايي را در رابطه با مشخص نمودن جوابهاي احتمالي به ذهن پاسخگو القاء نمايد در حاليکه در سئوالات باز چون پاسخگو به هيچگونه جوابي رهنمون نمي‍گردد بنابراين ذهن پاسخگو مستقلاً و بر کنار از هر نوع تلقيني در جستجوي پاسخ بر مي‍آيد.

تنظيم پرسشنامه تحقيقاتي

در تنظيم پرسشنامه بايد دقت کافي مبذول نمود زيرا جمع آوري اطلاعات از طريق پرسشنامه يکي از مراحل بسيار پر اهميتي است که موفقيت يا عدم موفقيت را بايستي تا حد بسيار زيادي مرهون دقت سئوالات و تنظيم پرسشنامه دانست.
يکي از مسائلي که در تنظيم پرسشنامه بايستي کاملاً رعايت نمود تقدم و تاخر سئوالات است بدين صورت که سئوالات ساده‍تر که پاسخگو سريعتر قادر به پاسخ بدانهاست در ابتدا آورده مي‍شود و بتدريج بر دشواري آنها افزوده مي‍گردد. بعبارت ديگر رد طرح سئوالات بايد سعي بر آن داشت تا از سئوالات آسان تدريجاً به سئوالات پيچيده تر برسيم .

مسئله ديگر در تنظيم پرسشنامه طرح سئوالات شخصي و خانوادگي که در پرسشنامه است که بايستي دقيقاً بدان توجه کامل مبذول نمود . در غالب موارد که پاسخگويان با پرسشنامه و تحقيق آشنائي ندارند و بطور کلي هدف از مطالعات اجتماعي بر ايشان مفهوم نيست . عنوان نمودن طرح سئوالات خصوصي مثل نام و نام خانوادگي و نام فرزندان و شغل و ميزان درآمد و وضع مسکن در آغاز کار پرسشگر مشکلات جدي و عمده‍اي براي طرح سئوالات بعدي و ادامه کار پرسشگري بوجود خواهد آورد. بنابراين لازم است با توجه به جامعه مورد مطالعه و ويژگيهاي فرهنگي و رواني پاسخگويان نظم و تقدم و تاخر موضوعات مورد سئوال کاملاً رعايت شود , بعنوان مثال در مطالعات جوامع روستايي زماني که محقق قصد تکميل پرسشنامه‍هاي خانوار روستايي را دارد آغاز پرسشگري وي نبايد با طرح سئوالات شخصي از فرد روستايي همراه باشد و در صورت طرح چنين سئوالاتي قبل از آنکه اعتماد و اطمينان متقابلي بين آنها بوجود آمده و شک و ترديد و سوظن احتمالي فيما بين زدوده شده باشد, فرد روستايي بدليل روحيه محافظه کاري سنتي دچار ترس و واهمه گرديده و از جواب دادن به بقيه سئوالات يا احتراز نموده و يا در صورت عدم امتناع از پاسخ ,پاسخهايي را عنوان مي‍کند که به تصور وي مورد علاقه و نظر پرسشگر است . بنابراين پرواضح است که چنين جوابهايي از دقت و اعتبار لازم برخوردار نخواهد بود. "موريس دوورژه" جامعه شناس فرانسوي در زمينه شرايط تنظيم پرسشنامه مي‍نويسد:

"پرسشنامه يک سلسله پرسش نيست که با آنها سر تا ته کاغذي را بي آنکه به ترتيب آنها توجهي شده باشد پر کرده باشند . بر عکس , تنظيم پرسش ها بر پايه تنظيم است که بطور جدي بررسي شده باشد .به همين سان , عده پرسش هاي مربوط به يک موضوع , گروه بندي احتمالي آنها بصورت "قسمت "هاي مختلف مسئله‍هاي باريک و مهمي را مطرح مي‍سازند...

در همين زمينه "موريس دوورژه" اضافه مي‍کند " اغلب در آغاز پرسشنامه‍ها پرسش‍هايي را مي‍گذارند که براي بررسي اهميت مستقيمي نداشته باشد و هدفشان اين باشد که پاسخگو را "سرذوق" بياورد و اعتمادش را جلب کند .

البته پرسشگران بايد کاملاً مراقب باشند و ره طوري شده اين محيط اعتماد را ايجاد کنند. هنگامي که قرار باشد پاره‍اي پرسشهاي حساس را مطرح سازند عموماً آنها را در پايان پرسشنامه مي‍آورند: در پايان پرسشنامه پاسخگو اعتمادش جلب شده است و پرسشگر شانس بيشتري دارد که پاسخ درستي بگيرد, در هر صورت اگر پاسخگو ناراحت هم بشود , اين ناراحتي بر روي پرسشهايي که پيش آن از او شده است اثر منفي نخواهد گذاشت . اگر چندين پرسش حساس وجود داشته باشد بايد آنها را در ميان پرسش‍هاي پرسشنامه چنان پخش کرد که هر يک وضع ملايمتري پيدا کند

دوستان عزیز می توانند سوالات خود را از قسمت نظرات زیر ارسال نمایند

 

                                                                      

منبع :مجله اینترنتی فصل نو