پروپوزال چيست؟

 

 

 

فرمتي است كه محقق از طريق آن اطلاعات مربوط به خود اطلاعات  ، مربوط به مساله تحقيق و روش انجام آن ،اعتبارات مورد نياز براي انجام تحقيق را به اطلاع مسئول ذيربط مي رساند.

ادامه نوشته

طیف بندی

 

 

سنجش از طريق طيف بندي (روشهاي مهم مقياس بندي)

 

براي سنجش پديده ها و مفاهيم كيفي اجتماعي مقياس يا طيف هاي متعددي وجود دارد كه مشهورترين آنها به شرح ذيل است :

 مقايسه زوجی طيف بوگاردوس، طيف تورستن، طيف ليكرت، طيف گوتمن

 

1)طیف بوگاردوس

 

هدف از طیف بوگاردوس سنجش میزان فاصله اجتماعی گروهها می باشد.

و کاربرد این طیف در مواقعی است که مثلا دو گروه مختلف با دو فرهنگ و زبان متفاوت در کنار هم زندگی می کنند و یا در مواقعی که مردمی از ملیتهای گوناگون و با فاصله جغرافیائی در جریان روابطی متقابل قرار میگیرند (مثلا در سنجش نگرش به شغل/ طبقه اجتماعی/ گروههای مذهبی) این طیف بکار می رود .

 

این طیف در یک مقیاس تر تیبی (تمایل کامل/ تمایل متوسط/ تا حدودی/ عدم تمایل) میزان تمایل یک گروه را نسبت به سایر گروهها می سنجد.

بوگاردوس برای هر یک از هفت نقطه روی طیف یک جمله اظهاری یا گویه در نظر گرفت. فرض بر این است که اگر کسی با گویه اول موافق باشد با گویه های دیگر نیز موافق است بوگاردوس در تحقیق خود هفت گویه را در نظر گرفته بود (ازدواج - دوست صمیمی – همسایه – همکار – هموطن – میهمان – اخراج).

این طیف کوششی بود که کیفیت ها را دقیقتر سنجیده و در سطح تر تیبی مورد سنجش قرار دارد و نیز برای ترتیب ارجحیت می توان از مقایس طيف بوگاردوس يا طيف فاصله اجتماعي

 

اين طيف يا مقياس سنجش فاصله اجتماعي توسط بوگاردوس ابداع گرديد. بوگاردوس سعي كرد شيوه اي را بيايد كه بوسيله آن بتواند ميزان تمايل يا عدم تمايل افراد نسبت به چيزي را بسنجد. بدين منظور طيفي را در نظر گرفت كه در يك سوي آن (منتها اليه چپ) تمايل يا پذيرش و در سوي ديگر (منتها اليه راست) عدم تمايل يا انزجار و وسط آن تمايل متوسط تصور شده بود. سپس اين طيف را به هفت قسمت تقسيم نمود كه بطوريكه امكان انتخاب في ما بين براي پاسخگو وجود داشته باشد و امكان سنجش دقيق تر فراهم شود.

بوگاردوس براي هر يك از هفت نقطه روي طيف يك جمله اظهاري يا گويه در نظر مي گيرد كه با توجه به ارزشهاي اجتماعي زمان و مكان خود، بيانگر ميزان تمايل يا عدم تمايل يك نقطه بر روي طيف بود. اين گويه ها را در اختيار پاسخگو مي گذارند، كه بايد اولين احساس و عكس العمل خود را اظهار نمايد. اين گويه ها به ترتيب شماره گذاري مي شوند. بعد شماره هرگويه در درصد افرادي كه با آن گويه موافق بوده اند ضرب مي شود. از مجموع حاصلضرب ها عددي بدست مي آيد كه بيانگر گرايش پاسخگويان نسبت به آن موضوع است. اينگونه روش استخراج را روش ضريب بندي"يا" "وزنه گذاري" مي نامند.

اما  اين روش داراي نقاط ضعفي است كه از جمله آنها مي توان به اين امر اشاره كرد :

 كه در طيف بوگاردوس فرض بر اين است كه گويه ها انتخاب شده مبتني بر ارزشهاي جامعه مورد مطالعه باشد اما اين تصور به اندازه كافي مستدل نيست و ممكن است بين ارزشهاي محقق و ارزشهاافرادي كه در مورد آنان تحقيق مي شود تفاوت وجود داشته باشد.

علاوه بر آن در اين طيف از پاسخگو درخواست مي شود كه عكس العمل نخستين خود را ارائه دهد اما عملاً به علت تعداد كم گويه ها پاسخگويان فرصت خواهند داشت تا نگاهي چند گويه بيافكنند و سپس عكس العملهاي خود را تا حدي كنترل نمايند.

ه زوجی استفاده نمود.

 

معایب این طیف

از معایب این طیف می توان به قصور محقق در تدوین گویه ها –کم بودن گویه ها و فواصل نامتساوی گویه ها اشاره نمود.

 

 

 2)طیف لیکرت

 

هدف این طیف  اندازه گیری گرایش به یک موضوع بر اساس ارزشهای جامعه می باشد و کاربرد این طیف نیز در جهت بررسی گرایشها نسبت به مسئله سیاسی –اجتماعی و اقتصادی می باشد که در سطح ترتیبی نیز مورد سنجش قرار دارد.

گویه ها در این طیف حداقل 15 تا 30گویه و بیشتر تدوین می شود.

در تدوین گویه ها باید سعی شود از گویه های بی تفاوت ،بی ربط و ابهام آور جلو گیری شود تعداد گویه هائی که گرایش مخالف و موافق دارند باید تقریبا به یک اندازه باشدو نیز طیفی که به پاسخگو داده می شود معمولا از 5 قسمت تشکیل شده است (کاملا موافقم- موافقم – تاحدودی – مخالفم – کاملا مخالفم) که براساس هدف و روش تحقیق می توان کلمات گویه ها را عوض نمود.

در تدوین گویه ها باید دقت شود تا گویه های بی تفاوت و بی ربط و ابهام آور حذف گردند گویه مستقیما پس از تحقیقات مقدماتی پخش می شوند. پس بهتر است بعد از تدوین پرسشنامه مقدماتی pretest حداقل با 30 نمونه گرفته شود تا بعد از بررسی کمی (روایی) و کیفی (اعتبار) آن گویه های ابهام انگیز حذف گردد.

در اين روش نيز تعدادي گويه كه نشان دهنده نحوه نگرش نسبت به رويدادي خاص هستند آماده مي شود. اين گويه ها با ترتيب اتفاقي در اختيار پاسخگو گذاشته مي شود. در اينجا پاسخگو در خواست مي شود كه ميزان موافقت يا مخالفت خود را با هر گويه بر مبناي يك طيف بيان كنند. اين طيف كه معمولاً از پنج قسمت تشكيل شده است :

پاسخگويان گويه ها را بر ميناي اين طيف بررسي مي نمايد اما اين طيف با اعداد مشخص نشده است تا بر روي پاسخگويان تاثير نگذارند. لذا پس از بازگشت پرسشنامه ها از طرف پاسخگويان، طيف با اعداد شماره گذاري مي شود. طرز شماره گذاري بطور دلخواه است يعني در يك طيف پنج قسمتي مي توان به كاملاً موافق نمره1 و كاملاً مخالف عدد 5 يا به جاي عدد يك از صفر استفاده كرد. مجموع نمرات كه پاسخگويان بدست مي آورند بيانگر گرايش آنهاست. به همين دليل اين طيف را طيف مجموع نمرات نيز مي نامند.

در مقياس ليكرت حداقل تعداد پاسخگويان مورد نياز بين 100 تا 120 نفر تخمين زده شده است. در اين طيف فواصل بين درجات،يك اندازه پذيزفته شده است. مثلاً فاصله بين كاملاً موافق تا موافق به همان اندازه فاصله بين بي تفاوت تا موافق فرض شده است در صورتيكه عموماً اين واقعيت ندارد مثلاً اگر شخص(A) به يك گويه پاسخ بي تفاوت،شخصB موافق و شخصC كاملاً موافق پاسخ دهد. تفاوت گرايش C,B به همان اندازه تفاوت گرايشB,A نيست.

بطور كلي طيف ليكرت نسبت به طيف هاي قبلي داراي مزاياي زيادي است چون نه به تعداد زيادي گويه نياز دارد نه به قضاوت داوران و در عين حال نتايج حاصله از دقت و اعتبار بيشتري بر خوردار است. لذا اين طيف براي بسياري از تحقيقات ميداني وسيع، در علوم اجتماعي و خصوصاً جامعه شناسي كاربرد دارد و مي توان بوسيله آن انواع مسائل (گرايش هاي سياسي، مذهبي، نژادي، شغلي و.....) را سنجيد.

 

۳)طیف تورستن

ابتدا گویه ها را انتخاب کرده و بعد از داورانی خواسته می شود تا گویه ها را در 11 طیف تقسیم نمایند.

و ارزش طیف از مجموعه قضاوتها ی داوران برای هر یک از گویه ها بدست می آید.

هدف از این طیف اندازه گیری گرایش به یک موضوع براساس ارزشهای جامعه توسط داوران می باشد.

این طیف نسبت به مقایسه زوجی از حجم کار کمتر و نسبت به بوکادوس از دقت بیشتری بر خوردار است.

برای بررسی اعتبار گویه ها باید به روش کمی و کیفی گویه های ابهام بر انگیز را حذف کرد بدین ترتیب که نمودار تجمعی آنرا کشید ه و 50 درصد را میانه (چارک سوم) و 25درصد را چارک اول و 75 درصد را به عنوان چارک سوم مشخص نمود و عددهای آنها را مشخص کرد. که برای پیدا کردن گویه های مبهم می توان از فرمول ضریب ابهام استفاده نمود که عبارت است از :

پس کمترین Qها را انتخاب گده و بقیه را حذف می کنیم.

 

اين روش نسبت به مقايسه زوجي از حجم كار كمتر و نسبت به طيف بوگاردوس از دقت بيشتري برخوردار است. در اين روش اطلاعات يا گويه ها در مورد موضوع خاصي ارائه مي دهند البته تعدادي اين گويه ها بيشتر از طيف بوگردوس است. اين گويه كه گرايش مثبت و منفي را نسبت به موضوع خاصي بيان مي كنند بر روي محور يا طيفي كه يازده قسمت با فواصل متساوي تقسيم شده كه منتها اليه چپ آن گرايش بسيار مثبت و در وسط گرايش متوسط و در منتها اليه راست آن گرايش بسيار منفي مشخص شده است.

پس گويه هايي كه محقق حدس زده با گرايش در رابطه اند بر روي طيف توزيع مي شوند. اما توزيع اين گويه ها بر روي طيف تنها بوسيله محقق نمي شود بلكه بوسيله تعداد زيادي از افراد كه با ارزشهاي جامعه مورد نظر محقق آشنا باشند انجام مي گيرد و به هريك از اين داوران يك دسته از گويه ها و يك طيف يازده قسمتي داده مي شود. پس از آن، گويه ها را از آنها پس گرفته و هر دسته را مبناي شماره گويه مرتب مي كنند و ميانگين نمونه گويه هايي كه پاسخگو با آنها موافق بوده است نمايانگر گرايش او نسبت به موضوع مورد مطالعه است. از معايب اين طيف : به دلائل مسئله برابري فاصله ها : يعني استفاده از علامت گذاريهاي عددي باعث اشتباه مي شود. مثلاً آيتمي كه به آن عدد 4داده شده دو برابر ميزان گرايشي است كه عدد2 است. بنابراين بر روي آنها بطور دقيق نمي توان محاسبات رياضي و آماري را پياده نمود.

علاوه بر آن قضاوتهاي متخصصان (داوران) نيز روي آن تاثيرگذار است و اين امر به تعداد و خصوصيات آنان بستگي دارد و نيز اگر چه اين طيف حجم كاريش نسبت به روش مقايسه زوجي كاهش مي يابد اما نسبت به طيف ها ديگر از زحمت و كار زيادي براي استخراج قضاوت داوران برخوردار است. با وجود اين دلايل اين طيف با فواصل ظاهراً متساوي يكي از متداول ترين طيف هاي سنجش در علوم اجتماعي است.

 

 

4)طیف گاتمن

هدف از این طیف تنظیم گویه ها بنحو کاملا تراکمی و انباشتی می باشد

و این طیف به عنوان طیف میزان نگار در سطح اسمی (بلی /خیر –موافقم /مخالفم) می تواند گرایش به یک موضوع را براساس ارزشهای جامعه مبتنی بر آرای پاسخگویان نمرات گویه های تعیین شده را بسنجد. اگر پاسخگو به تمام گویه ها مثبت پاسخ دهد بالاترین نمره را می گیرد.

پس برای مشخص کردن ضریب بازنمائی می توان از یک منهای تعداد خطاها تقسیم بر تعداد پاسخگو ضربدر تعداد گویه ها استفاده کرد.

 

مقياس گوتمن يا مقياس داراي سلسله مراتب به اين ترتيب است كه پاسخگويان كه به يك گويه پاسخ موافق مي دهند از پاسخگوياني كه به همان گويه پاسخ مخالف مي دهند مجموع نمره بيشتري كسب نمايند و اين كار در صورتي عملي است كه گويه ها مانند طيف بوگاردوس  مرتب شوند يعني بصورت انباشته اي يا يكنواخت و يا به اصطلاح ديگر همگن كه :

اولاً در آغاز گويه اي قرار گيرد كه بيانگر شديدترين گرايش مثبت يا منفي باشد و در گويه هاي بعدي به تدريج از اين شدت كاسته شود.

ثانياً اگر پاسخگويي از بين 7 گويه كه در طيف بوگاردوس با گويه سوم موافقت كرد به معني آن است كه با گويه هاي ضعيف تر (4و5و6) نيز موافق است.

در اين روش با دانستن مجموع نمرات پاسخگويان بدون داشتن بقيه اطلاعات مي توان به عكس العملهاي آنان نسبت به گويه ها پي برد كه به اين امر"بازنمايي"گويند.

چون گويه هايي كه مثبت ترين، رتبه يك را دارند و رتبه دوم را به دومين گويه از نظر مثبت بودن و الي آخر، بنابراين براي هر پرسش شونده يك معيار رفتاري دريافت مي كنيم. يعني اگر شخص با گويه موافق باشد(+) يك امتياز به وي داده خواهد شد، اگر وي گويه را رد كند(-) امتياز به وي داده نخواهد شد . به اين ترتيب براي هر پرسش شونده يك معيار رفتاري دريافت مي كنيم كه براساس مجموع امتيازات پاسخهاي داده شده محاسبه مي شود. اما با طيف گوتمن مسائل جزئي را مي توان با دقت بيشتري سنجيد و اما براي بررسي مسائل وسيع، نياز به طيف هايي چون طيف ليكرت داريم. اگر چه از دلايل اهميت طيف گوتمن وجود نقطه صفر عيني است كه سنجش را از دقت بيشتري برخوردار كرده است اما اين طيف نيز مانند طيف ها قبلي از سطح يك مقياس ترتيبي تجاوز نكرده است و نمي توان ادعا كرد كه فواصل بين نمرات يكسان بوده است. گاهي نيز اين اتفاق مي افتد كه گويه ها نامناسب باشند و در پايان كار، كليه زحمات به هدر رود. علاوه بر اين، يك طيف تهيه شده براي يك شرايط مكاني و زماني معين، ممكن در شرايط كمي متفاوت غير قابل استفاده شود.

 

 

نتيجه گيري

علي رغم تمامي تفاوتهاي موجود بين نحوه كار روشهاي مختلفي كه توضيح داده شده، مشكلات و مسايلي هنوز وجود دارد كه كم وبيش در مورد همه روشهاي نامبرده صادق است : اين ايرادها شامل دقت اندازه گيري، پايايي، تخمين يا حدس درباره يك بعدي بودن محدوده هاي نگرش مي شود.

در مورد همه روشها توصيه مي شود كه از كاربرد كليشه اي آن خودداري كرد و محقق بايد در صورت لزوم، روشهاي مختلف را به صورت تركيبي ويا همزمان به كار ببرد.

 

 

 

مقیاس ها

در حالي كه روش استفاده از مقياس بندي در علوم طبيعي از مدتها قبل به عنوان يك روش اندازه گيري مورد استفاده قرار مي گيرد، كاربرد آن در علوم اجتماعي نسبتاً جديد است. روش مقياس بندي داراي اين امتياز است كه با كمك آن مي توان ميزان بالايي از اطلاعات را كسب كرد. اين روش دستيابي به يك درجه بندي ظريف و يك انعطاف پذيري بالا در خصوص متمايز كردن و نامگذاري پديده هاي غير عددي را ميسر مي سازد.

البته استفاده از شيوه ها و تكنيك هاي سنجش نسبت به شرايط مكان و زمان متفاوت ممكن است با يكديگر فرق داشته باشند كه اين امر تنها بستگي به شرايط مكان و زمان ندارد بلكه عوامل ديگري چون نوع تحقيق، انتخاب جامعه آماري، طرز نمونه گيري نيز به آن وابسته است. بدين ترتيب كه كليه اين عوامل با يكديگر در رابطه و همگي تابع شرايط مكان و زمان اند. لازم به ذكر است كه بايد به روايي و پايايي مقياس ها نيز توجه داشت. روايي (اعتبار) مقياسي است براي قابليت استفاده از روشهاي تحقيق يعني آيا مقياس مورد نظر آن موضوعي را اندازه گيري مي كند كه مورد نظر محقق است؟

پايايي (اطمينان) قضاوت در مورد قابليت وسيله علمي است كه بايد در اندازه گيري هاي مكرر، نتايج را ارائه دهد.

 

تعریف مقیاس اندازه گیری و انواع مقیاس ها

خصوصیات یک مقیاس اندازه گیری خوب

 

یکی از ویژگیهای متغیر قابلیت اندازه گیری آن است. چنانچه از وزن به عنوان یک متغیر نام ببریم بهترین راه اندازه گیری آن بر اساس کیلوگرم یا گرم می باشد در مورد قد هم سانتیمتر یا متر از عهده آن برمی آید. اما در مورد رضایت بیماران از نحوه ارائه خدمات یا میزان شنوائی یا ناتوانی و معلولیت از چه ملاکهائی باید استفاده کرد. برای اندازه گیری یک عنصر نیاز به مقیاس اندازه گیری وجود دارد. مقیاس اندازه گیری کمک می کند تا شما امکانی را برای اندازه گیری یک متغیر تعریف نمائید. برای اینکار لازم است با مقیاسهای اندازه گیری متداول و مرسوم آشنا شوید.

 

كاركرد وتعيين واژه

 

روشهاي مقياس بندي :

روشهايي هستند كه ابعاد مختلف را بطور كيفي ضبط وثبت مي كنند و بوسيله مقياسها آنها را بطور كمي اندازه گيري مي نمايند.

مقیاس :

ابزار اندازه گيري يا سنجشي هستند كه بوسيله آنها اندازه، موقعيت، بودن يا نبودن يك واحد علمي مهم در يك پيوستار در قالب اعداد و ارقام مشخص و تعيين مي شود.

 

گويه ها :

شاخصهايي هستند كه از طريق آنها مايل به كسب اطلاعاتي درباره كردار، انتظارات رفتاري يا رفتارهاي عيني افراد يا گروههاي مورد بررسي هستيم.

 

 

سطوح سنجش :

 واحدها و مقياس هاي اندازه گيري كه در سنجش كيفيت ها به كار مي روند عبارتند از :

-         مقياس اسمي يا طبقه اي

-         مقياس ترتيبي يا رتبه اي

-         مقياس فاصله اي

-         مقياس نسبي

 

مقياس اسمي

این مقیاس شامل  یک یا جند گروه با طبقه است که از نظر کیفی با هم متفاوت و در آن استقلال گزینه ها وجود دارد اما بین گروهها هیچگونه ارجحیتی وجود نداردمثال(زن ومرد.مسلمان و مسیحی.مدرک و رشته تحصیلی و...).

 

 

مقياس اسمي كه ساده ترين مقياس براي سنجش كيفيت كه فقط بودن يا نبودن يك صفت سنجيده مي شود. بدين ترتيب در اين نوع مقياس افراد براساس وجه اشتراك يا عدم اشتراك آنها در مورد يك صفت طبقه بندي مي شوند.

 از شروط اين مقياس اين است كه هر يك از نمونه ها بايد در يك طبقه قرار گيرد و نيز طبقات بايد طوري برگزيده شوند تا كليه افراد نسبت به دارا بودن يا دارا نبودن يك صفت قابل بررسي باشند. مثل جنسيت ، دين، مليت و....

 

مقياس ترتيبي (رتبه اي) :

ااین مقیاس نسبت به مقیاس اسمی خصوصیت اضافه ای به غیر از استقلال گزینه ها که در این مقیاس بین گروهها از نظر متغیر مورد نظر برتری وارجحیت وجود دارد اما این برتری قابل سنجش و مقایسه با سایر گروهها نیست . گروهها هم یکسان نیستند. گروهها نسبت به هم روی پله های یک نردبان قرار گرفته اندمثال(کوچگ و بلند.چاق ولاغر .خیلی زیاد و خیلی کم و...)

  مقياس ترتيبي كمي پيشرفته تر از مقياس اسمي است. بطوريكه بوسيله آن علاوه بر دارا بودن يا نبودن يك صفت كيفي، شدت و ضعف نسبي آن را نيز بررسي كرد يعني نمونه ها به ترتيب شدت و ضعفشان نسبت به يك صفت مرتب و رده بندي مي شود اما فاصله يا اختلاف شدت بين ويژگيهاي اندازه گيري يكسان نيست.

مشهورترين مقياس ترتيبي، مقياس سنجش فاصله اجتماعي يا مقياس بوگاردوس است.

 مقياس فاصله اي :

این مقیاس نسبت به مقیاس اسمی و ترتیبی خصوصیت اضافه ای به غیر از استقلال گزینه ها و ارجحیت آنها دارد که در آن  فاصله بین گروهها با هم  قابل سنجش و مقایسه هستند و می توان از این مقیاس بعنوان یک متغیر کمی نام برد اما صفر در این مقیاس فقدان خاصیت مورد نظر اندازه گیری نیست.

  اين مقياس علاوه بر مشخص كردن دارابودن يا نبودن يك صفت و شدت و ضعف آن، ميزان شدت و ضعف نيز مشخص است. اما در اين مقياس صفر قرار دادي است. مثلاً نمي توان گفت فردي با بهره هوشي صفر.

مقياس نسبي :

در این مقیاس خصوصیت اضافی آن است که صفر دلیلی برای فقدان خاصیت مورد اندازه گیری است و در نتیجه نسبت بین اعداد در این مقیاس همان نسبت مقدار خاصیت مورد اندازه گیری است قابل ذکر است که در مسائل اجتماعی می توان محدوده سکون را صفر در نظر گرفت مثال در علوم طبیعی (دما و..) و در علوم اجتماعی (قد، وزن، نمرات و...)

اين مقياس داراي همه ويژگيهاي متغيير فاصله اي است و علاوه بر آن صفر مطلق نيز دارد. مثلاً ميزان پول موجود در بانك يك متغيير نسبي است يعني اگر مقدار آن صفر باشد واقعاً هيچ پولي در بانك موجود نمي باشد. 

 

نوع مقياس	ترتيب	فواصل	مبدا صفر مطلق
مقياس اسمي	-                             -                          -
مقياس ترتيبي	+                             -                         -
مقياس فاصه اي	+                            +                         -
مقياس نسبي	+                            +                        +

 

شما به عنوان محقق برای اندازه گیری متغیر خود ضروری است تا دست به انتخاب مقیاس اندازه گیری بزنید. تعریف مقیاس و نوع رده ها یا گروه هائی که در مقیاس خود در نظر می گیرید بر عهده شماست که باید مبتنی  بر خصوصت علمی قدرت و رجحان مقیاس باشد. نکته مهم آنکه قدرت و برتری مقیاس های فوق بتدریج از مقیاس اسمی به مقیاس نسبی افزایش می یابد و شما باید همیشه از قویترین مقیاس برای سنجش استفاده نمائید.

 

یک مقیاس خوب باید دارای ویژگیهای زیر باشد:

·        علمی: بر گرفته ومتناسب با اصول علمی باشد.

·        جامع:  بتواند تمام موارد متغیررا شامل شود.

·        مناسب: برای اندازه گیری آن متغیر باشد.

·        قوی: تلاش شود قویترین مقیاس باشد.

·        غیر قابل جمع: رده های مشترک نداشته باشد.

·        رده های کافی: موردی را فراموش نکرده باشیم.

·        رده های تعریف شده: گروهها و رده های آن تعریف شده باشند.

·        عملی: قابلیت انجام داشته باشد.

 

مصاحبه چیست ؟

 

 

مصاحبه یکی از روش های جمع آوری اطلاعات است که در آن به صورت حضوری یاغیر حضوری از افراد یا گروهی ار آنان پرسش می شود. نکته مهم آن است که سوالات مصاحبه از پیش اندیشیده شده و تعیین شده است.

 

مصاحبه  :

مصاحبه یکی از روش های جمع آوری اطلاعات است که در آن به صورت حضوری یاغیر حضوری از افراد یا گروهی ار آنان پرسش می شود. نکته مهم آن است که سوالات مصاحبه از پیش اندیشیده شده و تعیین شده است. آنچه مصاحبه را به صورت های مختلف طبقه بندی می کند میزان انعطاف پذیری آن و یا نحوه اجرای آن است.

 

مهمترین انواع مصاحبه به شرح زیر عنوان شده اند:

-         مصاحبه  انعطاف پذیر یا آزاد:

در این نوع چارچوب وحدود پرسش  ا برای کصاحبه گر مشخص است لی زمان و توالی پرسش به سلیقه مصاحبه گر بستکی دارد. دراین حالت رفتار آزمودنی طبیعی تر است و اطلاعات واقعی تری بدست می آید. مصاحبه گر می تواند سوالات اضافی نیز طرح کند. این روش برای  تحقیق هائی با مقیاس کوچک، مطالعات کیفی و یا مصاحبه با اشخاص و گروههائی که اطلاعات اصلی از آنها بدست می آید، مناسب است. هدف در این گونه مصاحبه ها جمع آوری اطلاعات عمیق و کیفی است.

 

-         مصاحبه با انعطاف پذیری متوسط یا منظم:

در این نوع مصاحبه، مصاحبه کر از پرسشنامه ای با پرسش های مشخص و با توالی ثابت استفاده می کند، اما معمولا پرسش ها به صورت باز هستند. تلاش می شود شرایط برای همه یکنواخت نگه داشته شود. هدف در این جا جمع آوری اطلاعات کمی و سطحی است.

 

-         مصاحبه با انعطاف ناپذیر یا پرسشنامه همراه با مصاحبه:

مصاحبه گرازپرسش نامه ای با پرسش های  مشخص و با توالی استاندارد استفاده می کند. پاسخها ثابت و از قبل پیش بینی و طیقه بندی شده اند  و معمولا پرسش ها به صورت بسته هستند. این روش در مطالعات بزرگ و زمانی که پژوهشگر از تنوع پاسخ ها اطلاع دارد بکار می رود.

 

نکات مهم در مورد انجام مصاحبه

-         تکلم زبان شخص مصاحبه شونده

-         آشنائی مصاحبه گر با اهداف و روش طبقه بندی و ارزش گذاری پاسخ ها

-         دخالت ندادن تمایلات شخصی مصاحبه گر

-         ایجاد شرایط یکسان برای همه

-         کسب اجاره درهنگام استفاذه از دستگاه ضبط صدا

-         جلب اعتماد مصاحبه شونده

-         رعایت مقام وموقعیت اجتماعی افراد

-         بیان توضیحات کافی قبل از شروع مصاحبه

-         ارائه آموزش به مصاحبه گران پیش از انجام مصاحبه

 

مزایای مصاحبه

-         قابلیت استفاذه برای کم یا بی سوادان و کودکان و بیماران

-         امکان روشن کردن مفهوم سوالات

-         در مقایسه با مشاهده بدست آمدن درصد بیشتری از پاسخ ها

 

معایب مصاحبه

-         وقت گیر و پرهزینه

-         در مقایسه با روش مشاهده ثبت وقایع ناقص تر است

-         طبقه بندی و تجزیه و تحلیل اطلاعات در هنگامی که سوالات باز هستند مشکل است

-         تورش مصاحبه گر و دخالت دادن نظرات شخصی

 

معرفی کتاب

                                           

                                           

 

                            

 

          

(بیایید چراغی برافروزیم)

 

 

جهانی برای کشف داریم که چنان منظم است که می

 

توان تمام آنرا براساس قوانین علم پیش بینی

 

کرد.پس تا فرصت داریم همت کنیم و خود را در این

 

 زمینه مجهز کنیم . کار گروهی را درک کنیم و با

 

 نیرویی مضاعف رویکرد تلاش برای دانستن را محقق کنیم

 

 (بیایید چراغی برافروزیم) 

 

 

 

 

محقق مقلد

 

 

از محقق تا مقلد فرق هاست

کاین چو داود است و آن دیگر

 صداست

منبع گفتار این سوزی بود

 
وآن مقلد کهنه آموزی بود

 

شاخص سازی

شیوه گذار از مفهوم و شاخص هایش (جزوه کلاسی )

یکی از مفاهیم و محورهای اصلی روش تحقیق تبدیل کردن مفاهیم به عناصر قابل مشاهده و قابل سنجش است به همین مناسبت چند جلسه از کلاس روش تحقیق به این مبحث اختصاص یافت . در این جلسات توضیح داده شد که مفاهیم ما به ازای بیرونی آنها چیست .

مبحث سنجش و مشاهده در پی تعریف موجودیت های اجتماعی و تخصیص دادن اعداد به آنها است که به آن شاخص سازی و اندازه گیری گویند .

اولین گام سنجیدن قابل مشاهده ساختن است .

نکته :منظور ما از مشاهده دیدن با چشم نیست بلکه تبدیل کردن مفاهیم به چیزی است که از طریق احساس یا عقل قابل درک باشد

مثلا :می گویند فلانی آدم اجتماعی است این جمله یعنی چه ؟

-می تواند راحت ارتباط برقرار کند

- اعتماد به نفس بالایی دارد

- با ادب است

- آداب و معاشرت می داند

به این فرایند مشاهده پذیر بودن می گویند و به این جملات قابل مشاهده کردن می گویند .

مشاهده یعنی :

درک ذهنی از مفهوم داشته باشیم به عبارتی درکش کنیم به این مفاهیم ارائه تعاریف عملیاتی گویند . تعریف عملیاتی منظور ما را از آن مفهوم مشخص می کند .

گام هایی را که در فرایند مشاهده پذیر بودن باید برداشت به ترتیب عبارتند از :

1)سازه (on struct)باید مشخص کنیم که مفهوم ما سازه است یا متغیر .

نکته :در صورتی یک مفهوم متغیر است که ابعاد نداشته باشد . در صورتی که یک مفهوم ابعاد داشته باشد به آن سازه گویند .

2)در مرحله دوم باید ابعاد مفهوم را مشخص کنیم .

3)شاخص سازی

ما در این سه حرکت به سنجش متغیرها می رسیم به عبارتی فرایند حرکت از مفاهیم انتزاعی به مفاهیم قابل مشاهده است .

سازه چیست ؟

سازه یک مفهوم تئوریک است . می گویند مفاهیم علوم اجتماعی سازه اند ،به مفاهیم چند بعدی سازه می گویند .سازه ترکیبی است از عناصری که یک پله به سطح مفاهیم قابل مشاهده نزدیکترند . سازه ها در بالاترین سطح انتزاعند . اگر مفاهیم یک بعدی باشند آن وقت باید بگوییم که متغیرند . سازه ها از دل تئوری بیرون می آیند تئوری است که می گوید مفهومی سازه است یا متغیر .

 اساسا همواره هر چیزی که انجام می دهیم معطوف به نظریه (چارچوب نظری تحقیق )است .

بعد از اینکه سازه را مشخص کردیم حتما باید تعریف کنیم چون ابعاد بر اساس تعریف مشخص می شوند .

 

ابعاد چیست ؟

اولین مرحله مشاهده در علوم اجتماعی شناسایی ابعاد مفاهیم است ابعاد به واقعیت نزدیکترند . ما در زمانی که بعد ها را از هم تفکیک می کنیم باز می گوییم که با مفاهیم سروکار داریم . زمانی می گویند که یک مفهوم چند بعد دارد که نتوانیم آنها را به هم تبدیل کنیم . ابعاد خود مفاهیمی انتزاعی اند که قابل دیدن نیستند . ابعاد قابل تقلیل به چند شاخص است . وقتی گفته می شود که بروید سراغ بعد یعنی که جنس آن را تعیین کنید . آن چیزی که ابعاد را تعیین می کند تعاریف عملیاتی است .

نکته :اگر چند علت سبب ایجاد یک چیز شده باشد سبب تعریف بعد نمی شود . گاهی اوقات یک علت چهار بعد ایجاد می کند و در زمانی هم چند علت یک بعد را ایجاد می کند در نتیجه می شود گفت که هیچ تقارنی بین علت ها و بعد برقرار نیست .

ویژگی های ابعاد :

1)بین ابعاد رابطه بزرگتر کوچکتری نیست 2)ابعاد نه قابل تقلیل به هم هستند و نه قابل تبدیل به هم

نکته :ابعاد عناصر متفاوتی از یک مفهوم هستند اما متغیر چیزی است که تغییر می کند  (در زمان تعیین کردن ابعاد به این مسئله توجه شود )

 

شاخص سازی :

محقق می تواند به عنوان نشانه های عطف از شاخص ها کمک بگیرد .

 شاخص سازی یعنی تبدیل کردن مفاهیم به عدد . شاخص آن چیزی است که قابل مشاهده است ،به عبارتی شاخص سازی یعنی پیدا کردن ما به ازاء  آن متغیر در جهان واقعی و دنیای قابل مشاهده

(نکته :مشاهده صرفا مشاهده با چشم نیست بلکه اثر آن است یعنی درک وجود یک چیز با عقل و حس و درک )

شاخص آخرین مرحله مواجهه با واقعیت است .

 

تمرین

مفهوم مشارکت را شاخص سازی کنید .

مرحله 1)مشخص کنید که سازه است یا متغیر

استدلال :چون بعد دارد پس سازه است .

مرحله 2) ابعاد آن را مشخص می کنیم

توجه :بین ابعاد رابطه بزرگتر ،کوچکتری وجود ندارد . ابعاد قابل تقلیل و تغییر به هم نیستند .

ابعاد مشارکت :سیاسی ،اقتصادی ،فرهنگی ،اجتماعی

مرحله 3)برای ابعاد شاخص مشخص می کنیم .

مشارکت سیاسی = شرکت در انتخابات

مشارکت اقتصادی = برای ساختن مدرسه ،مسجد و... پول پرداخت کردن

مشارکت فرهنگی = شرکت در هیئت مذهبی

مشارکت اجتماعی =  در روستا قرار است ماشین شهرداری زباله جمع کند عده ایهمکاری می کنند عده ای نه

 

چند نمونه از اشکالات وارد شده بر تکالیف دانشجویان کلاس :

اکثر آنها بعد از مشخص کردن سازه تعریفی از آن اراوه نداده بودند و این مسئله سبب شده بود که ابعاد را درست مشخص نکنند

-         در تشخیص دادن سازه یا متغیر بودن یک مفهوم اشکال داشتند .

مثالی دیگر برای روشن تر شدن مبحث :

(مفهوم سرمایه اجتماعی )

مرحله 1)سازه است یا متغیر

چون ابعاد دارد پس سازه است .

تعریف سرمایه اجتماعی :سرمایه اجتماعی گاه در معنای وسیع به کار می رود و ثروت اجتماعی و حتی درامد اجتماعی از آن بر می آید و گاه در معنای محدود منابع و تجهیزات غیر فردی و غیر خصوصی را شامل می شود . سرمایه اجتماعی ان چیزی است که با سرمایه جامعه پدید آمده و مورد استفاده همگان است .

در جدول زیر ابعاد تعریف نظری مفاهیم و شاخص تعیین شده است .

	ابعاد	تعریف نظری مفاهیم	شاخص
	مشارکت اجتماعی	شرکت فعالانه انسانها در حیات سیاسی ،اقتصادی ،فرهنگی و به طور کلی تمامی ابعاد حیات میباشد	شرکت در انتخابات مجلس و شوراها - شرکت در بحث های ،فعالیت در ستادهای انتخاباتی - علاقه مندی به برنامه های صدا و سیما
	انسجام اجتماعی	توافق جمعی اعضاء یک جامعه که حاصل پذیرش و درونی کردن نظام ارزشی و هنجاری یک جامعه و وجود تعلق جمعی و تراکمی از وجود تعامل در میان افراد آن جامعه است .	- میزان پایبندی به تعهدات - کمک به هم در هنگام گرفتاریها - شرکت در مراسم خانوادگی احترام کوچکترها به بزرگترها
	اعتماداجتماعی	دلالت بر انتظارات ،تعهدات اکتسابی و تایید شده به لحاظ اجتماعی که افراد نسبت به یکدیگر و نیبت به سازمانها و نهادهای مربوط به زندگی اجتماعیشان دارند .	- صداقت - عدالت - انصاف - وفای به عهد

 

ادبیات تحقیق

ادبیات تحقیق

 

ادبیات تحقیق شامل دو مرحله می باشد .

1-خواندن منابع اصلی

2- مصاحبه اکتشافی

با مطالعه منابع اصلی مربوط به موضوع تحقیق و یادداشت برداری از آنها و طبقه بندی فیش ها  یا یادداشت برداری ها باعث انسجام فکرمان می شویم .همچنین علاوه بر خواندن و نوشتن با افرادی که در زمینه موضوعمان کار کردند مصاحبه می کنیم .و به ارائه تحقیقاتی که از قبل بر روی موضوع تحقیقمان انجام شده می پردازیم  .

 

خواندن :

در خواندن مطالب باید معیارهایی را رعایت کرد ،از جمله این که متن مورد مطالعه با پرسش آغازی در ارتباط باشد ،برنامه خواندن متون منطقی باشد (مثلا سعی کنیم در ابتدا مطالب کم حجم را عمیق مطالعه کنیم و خود را درگیر مطالب سنگین و پر حجم ننماییم)،به تحلیل و تفسيرها توجه کنیم و تنوع دید گاه ها مد نظر باشد . همچنین در فواصل خواندن ها فرصت هایی برای تفکر شخصی و تبادل نظر قرار دهیم .

مسئله دیگر این که این متن ها را از کجا پیدا کنیم ؟

با صاحب نظرانی که با زمینه تحقیقمان آشنایی کافی دارند مشورت کنیم .(مثل استادان دانشگاه ،مسئولان سازمان ها و..)،مقاله ها و مجلات ،گزارش ها و مصاحبه های متخصصانی که در مطبوعات برای عموم مردم فرهیخته منتشر می شود ،مجلات تخصصی در زمينه تحقیقمان ،بررسی فهرست کتاب نامه ها وکتابشناسی مندرج درآخرکتاب ها ومقالات میتواند حجم عظیمی از منابع را در اختیارمان قرار دهد .که البته نباید از این حجم عظیم ترسید و باید به فهرست مندرجات آنها و خلاصه فصل ها در آنها توجه داشت .می توان با استفاده از جدول خواندن یا چکیده نویسی با ساختار های مناسب می توان ایده های اصلی متون مطالعه شده را استخراج کرده و آنها را با هم مقایسه کرد.

 

مصاحبه اکتشافی:

مصاحبه کمک می کند تا چشم اندازی تازه را کشف کنیم و میدان خواندن را وسعت می بخشد یا تصحیح می کند .خواندن متون چارچوبی برای مصاحبه های اکتشافی فراهم می کنند و مصاحبه ها نیز ما را از درست بودن این چارچوب آگاه می کنند ومکمل و تقويت کننده هم هستند .میتوان با افرادی چون هیئت علمی ،شاهدان عینی و جماعتي که موضوع تحقیق مستقیما به آنها مربوط می شود و با آن درگیرند مصاحبه کرد .

در مصاحبه باید به نکاتی توجه کرد :

1- حتی المقدور پرسش های کمتری مطرح گردد.

2- وقتی در جريان مصاحبه مداخله ای لازم باشد باید آن را به روشنترين وجهی عنوان کرد.

3- از جهت گيري شخصی در محتوای مصاحبه خود داری کرد .

4- دقت کرد که مصاحبه در محلی مناسب صورت گیرد .

5- متن مصاحبه ضبط شود .

استخراج مصاحبه ها نیز کاری مضاعف است ،از یک طرف گفتار های شنیده شده را می توان مستقیما به عنوان منبع اطلاعاتی بررسی کرد ،از طرف دیگر می توان آن را چونان فرایندی تلقی کرد که طی آن مخاطب در باره خودش حقیقتی را عمیق تر از آنچه در بادی امر استنباط می شود بیان کند .

در نهایت خواندن ،فکر کردن ،نوشتن و مصاحبه کردن باید به ایده های سوال برسیم که به آن در کل مطالعه اکتشافی می گویند .

                                                                                

چارچوب نظری

چارچوب نظری تحقیق

از چه حوضه هایی می توان به موضوع تحقیق نزدیک شد ؟

نظریه ها ابزاری هستند که با آن ها می توانیم دنیا را ببینیم.نظریه ها بیان کننده روابط احتمالی بین متغییر ها هستند و تا زمانی که رد نشده باشند همواره ماهیت احتمالی دارند و تثبیت کننده محتوای مفاهیم هستند وما را به موضوع تحقیق نزدیک می کنند .

 

طرح نظری مسئله تحقیق :

در پست پیش دیدیم که چگونه باید مطالعات اکتشافی (خواندن و مصاحبه اکتشافی )به جمع آوری اطلاعات پرداخت و ایده ها را فراهم کرد ،حال باید محور های اصلي تحقیق را مشخص کرده ویک طرح نظری متناسب با مسئله طرح شده در پرسش آغازی تعیین کنیم .

منظور از طرح نظری مسئله تحقیق (  problematique)نگرش یا چشم انداز نظری است که تصمیم گرفته می شود برای بررسی مسئله ای که در پرسش آغازی طرح شده پذیرفته شود و راه نگاه ما به دنیا را نشان می دهد.

معیار انتخاب ما برای چارچوب نظری ممکن است :

1- دل به خواهی باشد .

2- بر مبنای موفق ترین چارچوب های قبلی مسئله تحقیق را انتخاب کنیم .

3- پیشرفت علم می گوید که کدام تئوری را انتخاب کنیم.

آماده سازی یک طرح نظری کاری است تدریجی که معمولا در سه مرحله صورت می گیرد :

مرحله اول :مرور نکات اصلی متون خوانده شده و مصاحبه ها

مرحله دوم :انتخاب یک چارچوب نظری

مرحله سوم :آشکار سازی چار چوب نظری انتخاب شده

*در مرحله اول ،پس از تامل در متون خوانده شده و مصاحبه ها جنبه های گوناگون مسئله ای که درپرسش  آغازی مطرح شده و نیز روابطی که میان آنها بر قرار است مشخص می گردد .اما این جنبه های گوناگون یک مسئله غالبا در حیطه یا شمول دیدگاه ها و یا جهت گیری های نظری بسیار متفاوت است و فهرستی از دیدگاهها ی گوناگون تهیه می شود که هر یک بر زیر ساخت نظری (تئوری ) مربوط به خود و ساز وکار خود بنا شده اند و گاهی برای فهم این ساز وکار ها و چار چوب نظری هایی  که محققان گذشته به کار بردند بهتر می آید که به اصل نظریه ها مراجعه کرد .

*در مرحله دوم کار محقق عبارت است از انتخاب یک چارچوب نظری که از دو حال خارج نیست. یا باید از میان دید گاههای موجود یکی را که از همه مناسب تر است برگزیند یا باید دید گاهی متفاوت از آنهایی که از پیش وجود داشته اند ،ساخت . که این انتخاب به تدریج و با مقابله و مقایسه دید گاه ها، تمیز  واگرایها وهمگرایی هایشان وتحلیل منطقی پیامد هایشان به عمل می آید .

در این مرحله انتخاب یک چارچوب نظری دو کار کرد ویژه دارد :

1- اجازه می دهد پرسش آغازی را از نو فرمول بندی یا به صورت دقیق تر بیان کرد.

2- به عنوان شالوده ای برای فرضیه هایی به کار می رود که به اعتبار آنها محقق پاسخ منسجمی به این پرسش آغازی خواهد داد.

در واقع انتخاب یک چارچوب نظری برای بررسی مسئله تحقیق علاوه بر تعریف دقیق مسئله تحقیق به انتخاب نگرشی برای بررسی موضوع مورد نظر می پردازد .

*در مرحله سوم کار محقق عیان سازی طرح نظری است که با خصوصیات موضوع تحقیق متناسب است و همین طرح نظری است که شالوده مرحله بعدی ، یعنی ساختن مدل تحلیل ی را تشکیل می دهد .آشکار سازی چار چوب نظری تحقیق یعنی شرح تفصیلی  روش عملی محقق در باره موضوع تحقیق و تعریف دقیق مفاهیم اصلی و سازو کار ها و ارتباط میان آنها وترسیم ساختار مفهومی که قضایایی (فرضیه هایی) را در پاسخ به پرسش آغازی مورد رسیدگی قرار خواهد داد و تاثیرات متقابل در همه این مراحل پرسش آغازی ،ادبیات تحقیق ،(مطالعه اکتشافی )و طرح نظری تحقیق کاملا مشهود است.

 

سازو کار یا تئوری

تئوری عبارت است ازمجموعه به هم پیوسته ای از تعاریف مفاهیم،قضایا وموضوعاتی که پدیده ای را به بطور منظم ومرتب بیان می دارد و روابط بین متغییر ها را تعیین می کند باین ترتیب ،هدف تئوری تشریح تبیین و پیشبینی پدیده های اجتماعی است .

به طور کلی ،تئوری به تریب زیر بر روی واقعیت اثر می گذارد:

 1- مسیر مطالعات علمی را با انواع اطلاعاتی که مورد نیاز است تعیین می کند .

2- طرح نظری تحقیق را به دست می دهد که مفاهیم در دل تئوری ها خود را نشان می دهند.

 3- حقایق وواقعیت را پیش بینی می کند.

 4- مطالب طبقه بندی شده را به کل بزرگتری تعمیم می دهد .

5- شکاف موجود در دانش بشری را مطالعه می کند .

حقایق نیز بر روی تئوری اثر می گذارند :

1- به طرح وتنظیم تئوری ها کمک می کنند.

2- تئوری های موجود را تصحیح ،تایید ویا موقتا رد می کنند .

3- مسیر وموضوع تئوری را عوض می کند و صورت روشن تری در می آورد .

نقش تئوری

باعث مشخص شدن مطالب و مطالعات و حدود مطالعاتی برای کشف واقعیات و پیدایش طرح نظری که سر انجام منجربه فرضیه می شود و چارچوب نظری به تور تئوریک تشبیه شده است که سازو کار ها را مشخص می کند .

به فرایند شبیه سازی دو نظریه که دو نظریه را به هم شبیه می سازد تلفیق تئوریک جدید نظریه گویند .تئوری های مختلف را از طریق مروری بر ادبیات مطالعه اکتشافی می فهمیم و آنهایی که اجتماعی هستند راانتخاب می کنیم . نظریه ها به شرطی قابل ترکیب هستند که مکانیزم ها و سازو کارها ی شبیه به هم داشته باشند یعنی سازو کارهای آنها با هم مشابه باشد که در این صورت به روشن شدن فهرستی از علت ها منتهی می شود آن تئوری هایی که سازو کار آنها با هم مشابه نباشد به آنها چار چوب های رقیب هم می گویند.

چرا از تئوری به سمت عوامل برویم ؟

مفاهیم و عوامل معنای آنها در دل تئوری ها مشخص می شود . یک مفهوم ممکن است در دو تئوری معنای متفاوتی داشته باشد .نظریه پردازان از مفاهیم به ترکیب هایی می رسند که معنای متفاوتی دارند.بسته به این که از کدام تئوری و در کجا آن را معنا کنیم عوامل در باب مفاهیم مشترک متفاوت خواهند بود . ارزش چارچوب نظری به تحلیل است .مثل عینک می ماند ،هر فرد ممکن است یک دیدی نسبت به آن داشته باشد فرق دیدگاه ها در این است که فرد زاویه ای که با آن دنیا را می بی ند متفاوت است پس وقتی از چار چوب نظری تحقیق صحبت می شود در واقع جهان بینی شخص روشن می شود .هیچ چارچوب نظری فی نفسه ارزشمند نیست،ارزشمندی آن ، زمانی است که پاسخ قانع کننده ای به سوال تحقیق بدهد .

                   

                

طرح مسئله

طرح مسئله

در این پست به مواردی که در طرح مسئله تحقیق باید به آن توجه شود می پردازیم.مسائل تحقیق باید محدود باشند و باید دامنه تحقیقمان را مشخص کنیم که تا کجامی خواهیم پیش برویم .فی المثل کافی نیست بگوییم علاقه مند به یافتن پاسخهایی درباره نابرابری هستیم .چه پاسخی وچه سوالی ؟ در پی شناخت گستره ومحدوده نابرابری ،توزیع آن ،علل آن هستید یاچیز دیگر ؟چه نوع نابرابری مورد نظر شماست در چه دورهای ؟

بر اساس روابط علت ومعلولی می توان متغیر ها را به متغيروابسته،مستقل و رابط تقسیم کرد .معلول متغیر وابسته خوانده می شود (با علامت y)معلول متغیری است که وابسته به چیز دیگری است .علت مفروض متغیر مستقل خوانده می شود (با علامت x ) مثال:

در آمد	شغل	تحصیلات
متغیر وابسته   ( y)	رابط   (z)	متغير مستقل (x )

 

پس از انتخاب یک موضوع کلی باید از خود بپرسید «در پی شناخت چه چیزی درباره این موضوع هستیم ؟»به طور کلی ما معمولا یا به دنبال توصیف هستیم یا به دنبال تبیین یا هر دو .

تحقیق توصیفی

در تحقیقات توصیفی باید به مشخصه های زیر توجه داشت .

1-دوره زمانی مورد توجه ما کدام است ؟آیا می خواهیم درباره وضعیت فعلی موضوعمان (مثلا طلاق )چیزی بدانیم یا وضع طلاق در گذشته مورد نظر است ؟

2-منطقه جغرافیایی مورد نظر چیست ؟وضع طلاق در بخشی از کشور یا در سراسر کشور یا در کشور های دیگر و یا مقایسه بین آنها .

3-آیا خواهان توصیف کلی هستیم یا مقایسه یا مشخص کردن الگوی گروههای فرعی

4-در پی چه جنبه هایی از موضوع هستیم .میزان ،قوانین یا نگرش نسبت به طلاق و...

5-در چه سطحی از انتزاع مایل به بررسی مسئله هستیم ؟مثلا آیا فقط در پی اطلاع از میزان طلاق هستیم یا چیزی مثلا سطح ستیز اجتماعی که ممکن است میزان طلاق نشانه ای از آن باشد ؟که در هر یک از این مضامین باید داده های مخصوص به خودشان راجمع آوری کنیم که سطوح آن ها با هم متفاوت است وابعاد متفاوتی را شامل می شوند .

تحقیق تبیینی

هر تحقیقی یک فرایند کاملا مبهم دارد . تحقیق کردن یعنی رفتن به حوزه های ناشناخته ،پیمودن راه های ناشناخته .وقتی یک سوال راانتخاب می کنیم باید ببینیم که جزء کدام حوزه است .سوال به چه حوزه ای از علوم اجتماعی و انسانی مربوط است .(جامعه شناسی انحرافات ،آموزش و پرورش ،تعلیم و تربيت و....)

مثلا :

1- چرا یادگیری مشارکتی بر موفقیت تحصیلی تاثیر می گذارد ؟آیا مربوط به حوزه جامعه شناسی

آموزش و پرورش است یا جامعه شناسی انحرافات ؟

2- اعتیاد مربوط به حوزه جامعه شناسی انحرافات یا اوقات فراقت یا تعلیم وتربیت  کدام یک ؟

جواب 1- جامعه شناسی آموزش و پرورش     2- جامعه شناسی انحرافات و اوقات فراقت

ورودی ها متفاوتند و آنچه می بینیم متفاوتند . زمان و هذینه مهم است.

 در اقدام نخست باید مشخص کنیم که در پی علل هستیم یا نتایج ،مرحله بعدی تعیین چیزی است که در پی علل یا نتایج آن هستیم . مثلا میزان طلاق ،در این جا میزان نشان دهنده این است که در پی  بررسی نتایج هستیم و طلاق مشخص کننده موضوع مورد بررسی است .

می توان سوال را به یک موضوع خاص محدود کرد .آیا (مثلا تضعيف نقش مذهب باعث افزایش طلاق شده است؟)

یا ممکن است عوامل متفاوت را در رابطه با موضوعی خاص مورد مطالعه قرار دهیم .یعنی یک علت یا علت های متفاوت را در خصوص موضوعی خاص مورد بررسی قرار دهیم .

آیا تحقیق بر موردی خاص است و حتی الامکان در پی یافتن علل متعدد هستم یا به تبیین جزیی دسته ای از وقایع می پردازیم ؟

خلاصه این که انواع مختلفی از مسائل تحقیق وجود دارد که در آغاز کار باید پرسید :

1-در پی تبیین چه چیزی هستیم ؟

2- علل ممکن کدام است ؟

3- کدام علل را مورد بررسی قرار دهیم ؟

4- ساز وکار ممکن کدامند ؟

این سوالات به روشن شدن تفکرمان کمک می کند و انواع مختلف سوالات تحقیقی بیانگر مراحل مختلف یک تحقیق است .

 

واحد تحلیل        unit of onalysis))

واحد تحلیل واحدی است که اطلاعات از آن گرد آوری می شود .واحدی که خصوصیات آن را توصیف می کنیم .غالبا در تحقیقات پیمایشی واحد تحلیلی فرد است اما محدود به آن نیست ومی توان منطقه مورد بررسی یا دوره های زمانی و وقایع را هم به عنوان واحد تحلیل در نظر گرفت. مشخص کردن واحد تحلیل به آگاهی از دامنه و جمع آوری داده ها در آن خصوص کمک می کند و اگر در یک تحقیق از چند واحد تحلیل استفاده کنیم پذیرش نتایج با اطمینان بیشتری همراه بوده و آزمون نظریه از قوت بیشتری بر خوردار خواهد بود .

 

                 

منابع کارشناسی ارشد

 

 

^{مجموعه علوم اجتماعي کد 1108}

^{1- جامعه‌شناسي 2- انسان‌شناسي 3- توسعه روستايي 4- مطالعات فرهنگي 5- جمعيت‌شناسي 6-‌‌‌برنامه‌ريزي رفاه اجتماعي  7- مطالعات آمريکاي شمالي و اروپا  8- برنامه‌ريزي توسعه منطقه‌اي  9- مطالعات جوانان}

 

^عنوان درس ^(ضرايب)	^منابع درسي
^نظريه‌هاي ^جامعه‌شناسي ^2 ^(مشترک در کليه گرايشها)	^1 -  زندگي و انديشه بزرگان جامعه‌شناسي (لوئيس كوزر، ترجمة محسن ثلاثي) ^2 -  نظريه‌هاي جامعه‌شناسي در دوران معاصر(جورج ريتزر، ترجمة محسن ثلاثي) ^3 -  نظريه‌هاي جامعه‌شناسي (دكتر توسلي) 4 -  نظريه‌هاي جامعه‌شناسي (دكتر آزاد ارمكي) ^‌5 -  جزوة نظريه‌هاي جامعه‌شناسي / دكتر عبدالهي (دانشگاه علامه) ^6 -  مراحل اساسي انديشه در جامعه‌شناسي / ريمون آرون، ترجمة باقر پرهام.
^روش تحقيق ^در علوم اجتماعي ^2 ^(مشترک در کليه گرايشها)	^1ـ پيمايش در تحقيقات اجتماعي / دواس،دي.اي/ (1376)، ترجمة هوشنگ نايبي 2ـ كندوكاوها و پنداشته‌ها / دكتر رفيع‌پور‏، فرامرز3 ـ روش‏هاي تحقيق در علوم اجتماعي (جلد اول) / دكتر ساروخاني، 4 ـ نحوة انجام تحقيقات اجتماعي / ترز بيكر، ترجمه دكتر نايبي 5 - استدلال‏ آماري در جامعه‏شناسي / مولر، ترجمه هوشنگ نايبي 6- روش تحقيق كاربردي / دكتر ازكيا  7- درآمدي بر كاربرد آمار در تحقيقات اجتماعي / دانكن‏كرامر، ترجمة دكتر يحيي علي‏بابايي،
^زبان تخصصي ^2 ^(مشترک در کليه گرايشها)	^منابع کمکي: 1ـ زبان عمومي ويژه آزمون کارشناسي ارشد -  ناهيد صفايي  و ساير منابع 2- کتاب  زبان تخصصي در علوم اجتماعي هورتون، ترجمه يحيي علي بابايي و غلامرضا جمشيديها ، متون گيدنز، ريتزر و …. ^3ـ مفاهيم و اصلاحات كليدي علوم اجتماعي در كتابهاي زمينه‌ جامعه‌شناسي (آقاي آريانپور) و جامعه‌شناسي گيدنز  …
^حوزه‌‌هاي ^جامعه شناسي ^3 ^(اختصاصي رشته جامعه شناسي)	^1ـ جزوة جامعه‌شناسي شهري / دكتر صديق سروستاني 2ـ جزوة جامعه‌شناسي انحرافات/ دكتر صديق سروستاني 3^ـ جزوة جامعه‌شناسي صنعتي / دكتر صديق سروستاني4ـ جامعه‌شناسي ارتباطات/ دكتر ساروخاني  5  ـ جامعه‌شناسي خانواده / دكتر ساروخاني 6ـ جامعه‌شناسي پزشكي / دكتر توكل^7ـ جامعه‌شناسي روستايي/ دكتر وثوقي 8 ـ جامعه‌شناسي روستايي / دكتر ازكيا  9ـ جامعه‌شناسي توسعه / دكتر ازكيا 10ـ جامعه‌شناسي توسعه و توسعه نيافتگي / دكتر ازكيا  11ـ  جزوة روانشناسي اجتماعي / دكتر محسني تبريزي12ـ جزوة جامعه‌شناسي انقلاب / دكتر پناهي (دانشگاه علامه طباطبائي) 13ـ انقلاب و بسيج سياسي / دكتر بشيريه 14ـ تئوري‌هاي انقلاب / استانفورد كوهن، ترجمة عليرضا طي   15ـ تغييرات اجتماعي/ گي‌، روشه، ترجمة دكتر وثوقي 16ـ جامعه‌شناسي سازمان‌ها/ آقاي صبوري 17ـ جامعه‌شناسي كار و شغل / دكتر توسلي 18ـ جزوة جامعه‌شناسي آموزش و پرورش / دكتر توسلي 19- جامعه‌شناسي آموزش و پرورش/ دكتر علاقه‌بند 20ـ جامعه‌شناسي سياسي / دكتر بشيريه 21ـ جامعه‌شناسي ادبيات / لوسين گلدمن ترجمه محمد پوينده 22ـ قشربندي اجتماعي/ دكتر ملك، انتشارات پيام‌نور  23ـ جامعه‌شناسي/ گيدنز
^حوزه هاي ^انسان‌شناسي ^3 ^(اختصاصي رشته^انسان‌شناسي)	^1ـ مباني انسان‌شناسي (گردشهر با چراغ) / دكتر روح‌الاميني 2ـ انسان‌شناسي فرهنگي/ ترجمه آقاي ثلاثي 3ـروش‌تحقيق در انسان‌شناسي / ترجمه آقاي ثلاثي، نشر علمي 4 ـ انسان‌شناسي عمومي / دكتر عسگري خانقاه 5- تاريخ انديشه و نظريه‌هاي انسان‌شناسي / دكتر ناصر فكوهي، نشر ني^6- جزوه مردم‌شناسي ما قبل تاريخ/ دكتررفيع‌فر 7- جزوه انسان‌شناسي باستان‌شناسي / دكتر رفيع‌فر 8- روش، بينش، تجربه / دكتر عسكري‌خانقاه  9ـ  جزوه انسان‌شناسي زبان‌شناختي / دكتر مدرسي و خانم نرسيسيانس 10- جزوه نظام خويشاوندي / دكتر مقصودي11- انسان‌شناسي زيستي/ دكتر عسكري خانقاه 12- زمينه فرهنگ‌شناسي/ دكتر روح‌الاميني ، نشر عطار 13-  نظريه‌هاي مردم‌شناسي/  مروين گاربارينو/ ترجمه عباس محمدي‌اصل14- تاريخ مردم شناسي / هيس / ترجمه ابوالقاسم طاهري  15ـ تاملي بر خاستگاه جامعه‌روستايي/ دكتر رفيع‌فر، مجله دانشنامه جهان اسلام 16- فرهنگ برادوستي  دكتر رفيع‌فر/ دانشنامه جهان اسلام 17ـ منشأ عالم، حيات، انسان و زبان/ دكتر رفيع‌فر 18- انسان‌شناسي شهري/ دكتر فكوهي 19- درآمدي بر انسان شناسي/ كلودريويير 20- انسان‌شناسي سياسي/كلودريويير/ ترجمه دكتر ناصر فكوهي 21- درآمدي بر انسان شناسي/ سايمون كلمن/ ترجمه دكتر ثلاثي22- گسترة علوم انساني ترجمه دكتر فكوهي/ دكتر رفيع‌فر/ دكتر كتبي
^حوزه‌هاي ^توسعه روستايي ^4 ^(اختصاصي رشته ^توسعه روستايي)	^1ـ جامعه‌شناسي توسعه: الف: جامعه‌شناسي توسعه - دكتر ازكيا و غفاري، انتشارات كيهان               ب‌: جامعه‌شناسي توسعه و توسعه نيافتگي روستايي ايران، دكتر ازكيا   ج: تغييرات اجتماعي و توسعه، آلوين‌سو، ترجمه مظاهري، انتشارات مطالعات راهبردي. ^2ـ جامعه‌شناسي روستايي: الف: جامعه‌شناسي روستايي، دكتر وثوقي، انتشارات كيهان ب‌: جامعه‌شناسي توسعه و توسعه نيافتگي، دكتر ازكيا، انتشارات اطلاعات  ج‌: مقدمه‌اي بر جامعه‌شناسي روستايي ، دكتر ازكيا د: مديريت روستايي در ايران ، دكتر مهدي طالب ^3ـ برنامه‌ريزي : جزوه، كليات برنامه‌ريزي، دكتر انصاري ^4ـ سازماندهي و مديريت:  الف: سازماندهي و مديريت، دكتر امير كبيري ب‌: سازماندهي و مديريت، دكتر اقتداري ^5ـ تغييرات اجتماعي : الف: تغييرات اجتماعي، گي‌روشه، ترجمه دكتر وثوقي
^حوزه‌هاي مطالعات فرهنگي ^2و1 ^(اختصاصي رشته ^مطالعات فرهنگي)	^الف: مفاهيم و حوزه هاي مطالعات فرهنگي:1- حماسه کوير، باستاني پاريزي2- سهم ايران در فرهنگ جهان، نيرنوري 3- كارنامه اسلام، زرين‌كوب 4- واره: نوعي تعاون سنتي كهن زنانه در ايران، فرهادي      5- فرهنگ ياريگري در ايران فرهادي 6- مردم‌نگاري دانش‌ها و فن‌آوري‌هاي سنتي در ايران، فرهادي     7- افسون‌زدگي جديد، شايگان ترجمة فاطمه ولياني.8 - سايه روشن‌هاي شعر نو فارسي، دستغيب        9-  صور خيال در شعر فارسي شفيعي كد كني10ـ  از صبا تا نيما (جلد دوم) 11ـ غرب زدگي، آل احمد. ^ب: روش‌تحقيق:1ـ روشهاي تحقيق كيفي، سيلورمن 2ـ نظريه و روش در تحقيقات كيفي، ذكائي. ^پ: مفاهيم و نظريه‌ها:1ـ مطالعات فرهنگي، ديورينگ، سايمون2ـ مقدمه‌اي بر نظريه‌هاي فرهنگ عامه، استريناتي، دومينيك3ـ فرهنگ و جامعه بيلينگتون، رزا ^ت: مردم‌ِشناسي فرهنگي :1ـ انسان‌شناسي فرهنگي، بيتس، دانيل  2- تاريخ انديشه و نظريه‌هاي انسان‌شناسي، فكوهي ^3ـ روش ‌تحقيق در انسان‌شناسي، پلتو، پرني 4- پژوهش فرهنگي، مردم‌نگاري از جوامع پيچيده، اسپرولي، جيمز و لك‌كوردي
^حوزه‌هاي ^جمعيت‌شناسي ^3 ^(اختصاصي رشته ^جمعيت‌شناسي)	^1-  مباني جمعيت‌شناسي/ دكتر مهدي اماني 2-  مباني جمعيت‌شناسي/ دكتر تقوي^3ـ جمعيت‌شناسي عمومي/ دكتر بهنام 4- جمعيت‌شناسي جهان/ دكتر اماني 5- روشهاي تحليل جمعيت‌شناسي/ پولارد و ديگران 6- روشهاي تحليل جمعيت‌شناسي/ دكتر حبيب‌اله زنجاني 7- روشهاي تحليل جمعيت‌شناسي/ دكتر كاظمي‌پور 8- روشهاي تحليل جمعيت‌شناسي/ دكتر مجد آبادي و ...9- كاربرد جمعيت‌شناسي/ دكتر تقوي 10- جمعيت، توسعه و بهداشت باروري/ دكتر محمد ميرزائي، دكتر زنجاني و ديگران 11- نظريات جمعيت‌شناسي/ دكتر كتابي 12- جزوه جمعيت‌شناسي اقتصادي، اجتماعي/ دكتر محمد ميرزائي 13- مقدمات آمار/ دكتر كريم منصورفر

 

 

^{پژوهش علوم اجتماعي كد  1140}

 

^عنوان درس ^(ضرايب)	^منابع درسي
^نظريه‌هاي ^جامعه‌شناسي ^2	^1ـ زندگي و انديشه بزرگان جامعه‌شناسي / لوئيس كوزر، 2ـ جزوه نظريه‌هاي جامعه‌شناسي/ خانم‌دكتر فريده ممتاز 3ـ نظريه‌هاي جامعه‌شناسي در دوران معاصر/ جورج ريتزر 4ـ نظريه‌هاي جامعه‌شناسي/ دكتر غلامعباس توسلي
^روش تحقيق ^4	^1ـ كندوكاوها و پنداشته‌ها/ دكتر رفيع‌پور2- تكنيك‏هاي خاص تحقيق/ دكتر رفيع‏پور  3- پيمايش در تحقيقات اجتماعي/ دواس، اي ، ترجمة هوشنگ نايبي 4- نحوة انجام تحقيقات اجتماعي/ بيكر- ترزال، ترجمه هوشنگ نايبي 5- تكنيك‏هاي خاص تحقيق/ دكتر قاضي طباطبايي
^زبان ^2	^منابع کمکي: 1ـ زبان عمومي ويژه آزمون کارشناسي ارشد، ناهيد صفايي  و ساير منابع  2ـ کتاب زبان تخصصي در علوم اجتماعي هورتون ترجمه دکتريحيي علي بابايي و دکتر جمشيديها ، متون گيدنز، ريتزر 3- مفاهيم و اصلاحات كليدي علوم اجتماعي در كتابهاي زمينه‌ جامعه‌شناسي (آقاي آريانپور) و جامعه‌شناسي گيدنز  …
^آمار و رياضي ^2	^1- كتاب روش‌هاي آماري/ دكتر كريم منصور‌فر 2- رياضيات براي دانشجويان علوم اجتماعي/ دكتر کريم منصور‌فر 3- استدلال آماري در جامعه شناسي/ مولر، ترجمة دكتر نايبي 4ـ  جزوه آمار مقدماتي و آمار براي علوم اجتماعي/ دكتر مسعود چلبي.

 

 

 

^{مجموعه مطالعات زنان كد 1137}

 

^عنوان درس ^(ضرايب)	^منابع درسي
^مباني روانشناسي ^1	^1- مباني روانشناسي/ هيلگارد
^مباني جامعه‌شناسي ^3	^1ـ جامعه‌شناسي/ آنتوني گيدنز، ترجمه منوچهر صبوري 2- مباني جامعه‌شناسي/ بروس كوئن.
^نظريه هاي ^جامعه‌شناسي ^3	^1ـ^زندگي و انديشه بزرگان جامعه‌شناسي/ لوئيس كوزر، ترجمة محسن ثلاثي               2ـ نظريه‌هاي جامعه‌شناسي در دوران معاصر/ جورج ريتزر، ترجمة محسن ثلاثي             3ـ نظريه‌هاي جامعه‌شناسي/ دكتر توسلي4ـ نظريه‌هاي جامعه‌شناسي/ دكتر آزاد ارمكي.
^روش تحقيق ^2	^1ـ روش تحقيق در علوم ‌اجتماعي، جلد اول/ دكتر ساروخاني 2ـ مباني نظري و عملي پژوهش در علوم انساني/ دكتر دلاور  3ـ كند و كاوها و پنداشته‌ها/ دكتر رفيع‌پور             4- نحوة انجام تحقيقات اجتماعي/ بيكر- ترز ال 5- استدلا‏ل آماري در جامعه شناسي/ مولر ، ج اچ و ديگران 6- آمار و احتمالات كاربردي/ دكتر دلاور
^حقوق زن ^3	^1ـ نظام حقوق زن در اسلام/ استاد مطهري 2ـ حقوق خانواده/ محقق داماد  3ـ تفسير سورة نور و نساء 4ـ حقوق خانواده/ دكتر كاتوزيان 5ـ مختصر حقوق خانواده/ دكتر اسدا... امامي و دكتر سيد حسين صفايي^.
^زبان ^2	^منابع کمکي:1- زبان عمومي ويژه آزمون کارشناسي ارشد – ناهيد صفايي  و ساير منابع   2ـ کتاب زبان تخصصي در علوم اجتماعي هورتون ترجمه دکتريحيي علي بابايي و دکتر جمشيديها ، متون گيدنز، ريتزر ^3ـ مفاهيم و اصلاحات كليدي علوم اجتماعي در كتابهاي زمينه ‌جامعه‌شناسي (آقاي آريانپور) و جامعه‌شناسي گيدنز  …

 

 

 

^{علوم ارتباطات کد 1138}

 

^عنوان درس ^(ضرايب)	^منابع درسي
^مباني کلي ارتباطات ^1	^كتاب وسائل ارتباط جمعي، دكتر معتمد‌نژاد - كتاب حقوق مطبوعات، دكترمعتمد‌نژاد - كتاب ارتباط‌شناسي، تأليف دكتر محسنيان‌راد - كتاب جامعه‌شناسي وسائل ارتباط جمعي ، ژان‌كازنو - كتاب مباني ارتباط جمعي، تأليف دكتر  دادگران - كتاب يك جهان، چند صدا، ويرايش شون‌مك برايد - كتاب كاربرد نظريه‌هاي ارتباطات، تأليف ويندال، سيگنايرز و اولسون - كتاب نظريه‌ رسانه‌ها، تأليف فرد اينگليس  کتاب ارتباطات اقناعي، تأليف اتولربينگر - كتاب تلويزيون در زندگي كودكان ما، تأليف شرام، لابل، پاركر كتاب مفاهيم و نظريه‌هاي ارتباطات، دكتر هرمز مهرداد - راهنماي بررسي تلويزيون ، تاليف کيت سلبي مبادي سواد بصري، تاليف دانديس، - ادبيات فيلم، جايگاه سينما در علوم انساني، تاليف جنکينز - درک راديو، تاليف اندروکرايسل - درآمدي برنظريه ارتباطات جمعي تاليف دنيس مک کوئيل -  نظريه رسانه‌‍‌ها تاليف فرد انگليس - کاربرد نظريه‌هاي ارتباطات تاليف سون ويندال وجين اولسون -  مقالات مربوط در فصلنامه رسانه، تلويزيون و عرصه عمومي، انتشارات سروش - دين و رسانه، هور،  فصلنامه ارغنون، شماره 25، جهاني شدن،زمستان 1383، نامه علوم اجتماعي، شماره 21، مهر 1382، فصلنامه فرهنگ و ارتباطات، شماره1، فصلنامه فرهنگ و ارتباطات، شماره 2 و3 سال 1384 ^Ameli. S. R. (2002) Globalization, Americanization and British Muslim Identity, London, ICAS Press
^اصول روزنامه‌نگاري ^1	^كتاب روزنامه‌نگاري، با فصلي جديد در بازنگري روزنامه‌نگاري معاصر، تأليف دكتر معتمد‌نژاد با همكاري دكتر ابوالقاسم منصفي - كتاب روزنامه‌نگاري نوين، تأليف دكتر نعيم بديعي و حسين قندي كتاب مقاله‌نويسي، تأليف حسين قندي- كتاب شيوة نگارش فارسي در مطبوعات، تأليف شادروان حسين عماد افشار -  مقالات مربوط در فصلنامه رسانه
^آمار ^روش تحقيق ^1	^كتاب روشهاي تحقيق در علوم اجتماعي، تأليف ببي، ارل - كتاب مباني پژوهش در علوم رفتاري، تأليف فرد كرلينجر، جلد اول و دوم - جزوه روش‏تحقيق دكتر عبداللهيان، دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران - كتاب پيمايش در تحقيقات اجتماعي، تأليف دي‌.‌اي.‌دوس- كتاب كند و كاوها و پنداشته‌ها، تأليف فرامرز رفيع‌پور - كتاب احتمالات و آمار كاربردي در روان‌شناسي و علوم تربيتي، تأليف دكتر علي‌دلاور، انتشارات رشد-  استدلال آماري در جامعه‏شناسي ، مولر، ج، اچ وديگران (1378)،   ترجمة هوشنگ نايبي، نشر ني-  سؤالات آزمون كارشناسي ارشد از 1373 الي 1385 ^-       Cramer, Duncan (2005), SPSS for Windows, New York: Routledge. ^-       Norusis, Marija J. (2004), Base System Users Guide Release 11.5, Chicago: SPSS inc. ^-       Norusis, Marija J , (2004) SPSS 11,5 , Guide to Data Analysis, Chicago:  SPSS Inc. ^-       Tilly, Adrian (1999), Narratives and Narrative analysis, in handbook of media studies. ^-       Volelkl, Christian E. and Suzan B. Gerber (2004), Using SPSS for Windows; data ana;ysis and Graphics, New York: Springer
^زبان ^1	^در حد درك متون تخصصي ارتباطات اجتماعي و واژگان  كتاب خاصي مورد نظر نمي‌باشد. ^مطالعه كتاب‌هاي تخصصي به زبان انگليسي توصيه مي‌شود. مانند: ^كتاب انگليسي براي دانشجويان روزنامه‌نگاري و علوم ارتباطات، تأليف دكتر سيد‌محمد ضياء حسيني و فهيمه معرفت، كتاب زبان انگليسي تخصصي روابط عمومي و ارتباطات، تأليف علي‌ مير‌سعيد قاضي و هوشنگ عباس‌زاده، كتاب انگليسي رسانه و سياست، تأليف دكتر علي‌‌اصغر كيا.

 

 

فیش تحقیق چیست ؟

 

 

تهیه فیش برای اسناد

در این قسمت به مانند کتابداران برای هر یک از منابع فیش یا کارتی را تهیه می کنیم و مشخصات کتاب یا سند را منعکس می کنیم .

فیش به یکی از این دو صورت تهیه می شود :

الف :ترتیب عنوان کتاب (بر اساس حرف الفبا )

ب )به ترتیب عنوان مولفان یا مترجمان (البته یک مولف یا مترجم که نامش در اول آمده است . بر اساس حروف الفبا )

ترتیب فیش نویسی

الف _بر اساس عنوان کتاب

در این طریق سعی داریم مشخصات زیر را در آن منعکس می کنیم

شماره ردیف :شامل شماره کتاب در کتابخانه بر اساس دفتر کل است .

شماره اختصاصی :شامل شماره ای است که ما به هر یک از این منابع داده ایم

نام کتاب :عین عنوان کتاب نوشته می شود .

شماره مجلد :ممکن است کتابی شامل چند مجلد باشد . شماره جلد مورد نظر را زیر عنوان کتاب می نویسیم .

 ب-نام مولف یا مولفین (مترجم یا مترجمین )

 

 

اگر عده مولفان یا مترجمان بیش از یکی باشد نام اولین نفر آ«]ا را که در پشت جلد ذکر شده را می نویسیم و در برابر آن داخل پرانتز کلمه و دیگران را ذکر می کنیم و همین جنبه را برای مترجمان رعایت می نماییم .

نام ناشر :یعنی نام شخص یا موسسه ای که آن را منتشر کرده است .

محل انتشار :نام شهری است که این اثر در آن منتشر شده است

تاریخ انتشار :شامل روز ،ماه و سالی است که این اثر منتشر شده است .

شماره چاپ :یعنی ذکر این مسئله که منبع موجود چاپ چندم است ،رعایت این مورد بسیار ضروری است زیرا گاهی کتب در حین تجدید چاپ تغییراتی پیدا می کند مطالب و حتی شماره صفحات آن عوض می شود و در استخراج مطالب و نقل قولها باید معلوم شود که مطلبی معین از چاپ چندم استخراج شده است .

تعداد صفحات :که معمولا بر اساس آخرین صفحه کتاب ذکر می شود .

 

بر اساس نام مولف یا مترجم

در این صورت همه مشخصات فوق در فیش منعکس می شود جز آنکه مولفیا نوان کتاب عوض شود بر این اساس مشخصات در فیش بدین صورت خواهد بود .

شماره ردیف ،شماره اختصاصی ،نام مولف یا مترجم ،نام کتاب ،شماره مجلد ،ناشر ،محل انتشار ،شماره چاپ ،تعداد صفحات ،قطع کتاب

 

مسئله فهرست موضوعی

منابع واسنادی را که تهیه کردیم همه یمحتوایش در زمینه بحث مورد مطاله ما نیست از آنچه که جمع کردیم ممکن است محتوای بخشی از آن ذرباره مسئله مورد نظر ما باشد بدین منظور مطاله تمام کتاب بخاطر چند صفحه آن کاری وقت گیر و بیحساب است برای یک محقق ضروری است که فقط بخش مربوط به تحقیق خود را مطالعه و استخراج کند و در چنین صورتی است که تهیه فهرست موضوعی منابع مطرح می شود . انجام چنین کاری برای محقق ضروری است . او در زمینه مورد تخصص یا تحقیق خود نیازمند است که چنین فهرست هایی را داشته باشد تا در فاصله ای کوتاه و با رعایت جنبه صرفه جویی و اقتصاد بتواند مسائل مورد نیاز را  مورد بررسی قرار دهد .

 

فواید فهرست موضوعی

برای فهرست موضوعی فواید ی متعدد می توان ذکر کرد که برخی از آن ها به قرار زیر است

1)تهیه مطالب را برای تحقیق5 آسان می کند

2)محقق را از اضافه کاری و اضافه خوانی باز می دارد .

3)امکان تعمق درباره یک مسئله مخصوصا مسائل جزئی بسیار زیاد است .

4)کلیه نظرات موجود در یک زمینه را می توان گرد آورد و درباره آنها به اظهار نظر پرداخت .

5)ار آخرین تحولات فکری در زمینه خاص می توان آگاهی پیدا کرد .

6)اندیشه موافق و موافق و ضد و نقیض از هم باز شناخته می شود .

7)راه تحقیق مساله و تکرار مجدد آن را برای دیگران و نیز ادامه راه محقق اولیه امکان پذیر است .

8)مسائل بسیار جزئی و حتی کم اهمیت را می توان به صورت تخصصی مورد مطالعه قرار داد .

 

دسته بندی فیش ها :

 

انبوهی از فیش ها در نزد شماست که باید دسته بندی شوند مجموعه فیش هایی که مربوط به روایات درباره خود کشی است در یک دسته . مجموعه فیش هایی که درباره موضوعی دیگر است در دسته دیگر و... دسته بندی مذکور می تواند به دسته های جزئی تر نیز تقسیم شود بدینگونه که کلیه روایات را در زمینه خودکشی بر اسلس تقدم وتاخر زمانی (در صورت امکان )مرتب می کنیم یا آنها را در صورت امکان بر اساس ناقلان روایات گروه بندی می کنیم .

فایده و اهمیت فیش نویسی

فیش نویسی این فایده را دارد که آدمی را ازحات اتکا به حافظه و نفوذ تعصب رها می سازد و نیز به بررسی و مقایسه اظهار نظرها درباره یک محتوا یا یک مسئله امکان پذیر می گردد . در سایه استخراج مطالب معمولا آدمی می تواند مجموعه تحلیل ها ،تحقیقها و بررسی ها را در برابر چشم داشته و با نگاه و تعمق در آن نظر و قضاوت خویش را عرضه و ارائه نماید .

 

چرا حفظ نکنیم ؟

در مطالعه اسناد و منبع نمی توان به حافظه اعتماد کرد زیرا :

1)ذهن ما قادر به ضبط و نگهداری همه مسائل و مخصوصا جزئیات آن نیست .

2)بر فرض امکان آن کاری خسته کننده و وقت گیر است .

3)استناد بر مسائل بر اتکای به حافظه در امر تحقیق درست نیست از آن بابت که گاهی مطالب کم یا زیاد می شود و موجب اشتباهات و یا سوء برداشت هایی می گردد .

4)اختلاط مسائل گوناگون در ذهن به علت مشابهت ها ،تضادها خود معجونی را پدید می آورد که خلاف واقع است ،به خصوص که گرایش های ما نیز در آن دخالت دارند . بنابر این اظهار نظرهای بی عیب و نقص نتواند بود .

 

تهیه فیش

فیش چیست ؟

فیش قطعه کاغذ سفیدی است به طول و عرض 10×20سانتی متر که برای یادداشت برداری مورد استفاده قرار می گیرد . برای رعایت صرفه جویی کوشش بر این است که از اوراق اضافی ،از کاغذ هایی که حتی یک طرفه آن نوشته شده است استفاده کنیم چون در استخراج مطالب فقط یک طرف فیش نوشته می شود و این بخاطر ضرورتی است که بعدها خواهیم فهمید .

 

چه مطالبی را یادداشت کنیم ؟

1)مطالب مربوط به اظهار نظرهای مهم و ارزنده که گفته یک فرد مهم و مورد استثناء است .

2)مطالب تداعی شده :گاهی در ضمن مطالعه یک اثر مطلبی در ذهن ما تداعی می شود که حتی شاید به موضوع مورد تحقیق بستگی نداشته باشد .

3)مطلبی مهم با اندیشه اصلاحی :گاهی مطلبی که در کتابی ذکر شده که بسیار مهم است ولی اگر با اظهار نظر و اطلاعات ما آمیخته شود کاملتر خواهد بود .

4)مطالب ساده ولی لازم

5)برداشت از استدلالها

6)مطالب مبهم

7)مطاب فرعی ولی مهم و مفید

8)هر مطلبی که مهم و ارزنده است

9)خلاصه نویسی

10)مطالب ترجمه ای

 

چگونه یادداشت کنیم ؟

در یادداشت برداری و استخراج مطالب همه مردم یکسان نیسند و راه واحدی را درپیش نمی گیرند . برخی عادت دارند صفحه کتاب مورد نظر را تا کنند تا به موقع از آن استفاده کنند این کار عیب هایی دارد از جمله اینکه :

1)کتاب فرسوده می شود .

2)برای ایدداشت برداری وسیع این کار امکان پذیر نیست .

3)تسلط بر همه مطالب مشابه و مورد استناد در آن واحد امکان پذیرنیست

4)امکان بررسی انها با رعایت تقدم وتاخر ممکن نیست . برخی دیگر عادت دارند که زیر مطالب مهم کتاب خط می کشند تا بعدا بدان ها رسیدگی کنند این کار هم معایبی پر دامنه دارد . بهترین راه همان نوشتن در روی فیش است که ذکر آن گذشت .

 

از روی فیش چگونه یادداشت کنیم ؟

 

برخی افراد دوست دارند که روی هر فیش فقط یک مطلب را بنویسند این کار منافعی از جهت استقلال فیش ها دارد ولی معایب آن بیشتر از منافع آن است از جمله آنکه :

 

1)این کار از لحاظ اقتصادی به صرفه نیشت . کاغذ زیادی لازم است

2)انبوه یادداشت ها بیشتر و زیادتر می شود که خود جا گیری بیشتری لازم دارد .

3)کثرت یادداشت ها غرور آمیز می شود .

4)برای بررسی جهت تهیه فرضیه و استنتاج دست و پاگیر است

 

نکاتی در زمینه استخراج و ثبت مطالب

 

1)در استخراج مطالب کوشش براین است که تا حدود امکان مطالب بیشتری تهیه شود . حتی می خواهیم بگوییم که این کار تا حد خلع ید از حافظه ادامه یابد

تهیه یادداشت بیشتر امکان بررسی استنتاج و داوری بهتری را به ما خواهد داد . زیادی مطالب نه تنها عیب و مایه سردرگمی نیست بلکه قابل ارزش و اعتبار بیشتری است و تحقیق را ارزشمند خواهد کرد .

 

2)میزان مطالبی که در هر فیس نوشته می شود حداکثر حدود پنج خط باشد زیرا در غیر این صورت مطالعه به خاطر آگاهی از محتوای آن کمی دشوار و خسته کننده می شود اگر مطلب قابل یادداشت آنچنان مفصل است که در پنج خط جا نمی گیرد بهتر است خلاصه آن یادداشت شود و در صد ورقه متذکر شویم

 

3) یادداشت ها تا حدود امکان متنوع و حاوی مسائل مهم منبع و طرز فکر صاحب آن اطلاعات باشد و در عین حال رعایت اختصار بشود و از علایم اختصاری استفاده به عمل آید

 

4)گاهی اوقات ناگذیریم استنادات و نقل قولها را ذکر کنیم و ذکر همه ی آنها امکان پذیر نیست فی المثل و ده ها روایت و... در زمینه یخاص نوشته شده که محقق ناگذیر است فقط به استخراج نمونه هایی ار آن قتاعت و به اصطلاح نمونه گیری کند . در این نمونه گیری کوشش بر این است که سخنی جامع تر و کاملتر از بقیه حاوی همه مسائل مربوطه می شود .

5)هرگز به حساب انبوهی مدارک و اسناد نباید مطالعه را سرسری گرفت و از محتوای آن بدون بررسی کافی گذشت .

6)برخی از استنادات که در بعضی کتب است در جنبه ی استدلالی متکی به یک شعر یا ضرب المثل است . محقق فکر خود را به چنین مسائل تایید نشده استوار نمی سازد . و اینگونه مطالب را یادداشت نمی کند مگر اینکه نظر خاصی مطرح باشد .

 

یادداشت از مجله

مجله هم به مانند کتاب می تواند منبع باشد ولی باید به محتوای مطلب مورد نظر ،منبع آن ،نگارنده ،و بحث کننده آن توجه کرد که آیا دارای اصالت و اعتبار  می باشد یا نه در چنان صورتی نام مجله ،شماره آن ،تاریخ انتشار آن با ذکر روز و ماه و سال و صفحه ی آن نوشته می شود .

 

یادداشت از روزنامه

گاهی مطلب مورد نظر ما در روزنامه است گو اینکه بر اساس گفته سابق مه به محتوای روزنامه نمی توان اعتماد کرد . ولی اگر قصد استخراج مطالب را  داشته باشیم بهتر است عین مطلب را از روزنامه ببریم و بالای آن تکه کاغذی سفید بچسبانیم در آن نام روزنامه ،شماره آن ،تاریخ انتشار آن از روز ،ماه و سال شماره صفحه ،ستون آن و حتی شماره چاپ آن را بنویسیم .

 

 

امروزه فیش های آماده ای در بازار آمده که اکثرا برای پژوهش علوم اجتماعی از آن استفاده می شود این فیش های آماده دو منطقه جدا از هم دارند :

الف :منطقه مشخصات که در بالای فیش قرار دارد که شامل قسمتهایی تحت عنوان موضوع کلی ،موضوع جزئی ،موضوع خاص ،موضوع اخص ،نام نویسنده ،نام کتاب ،صفحه ،انتشارات و... می باشد که در اینجا مشخصات کتاب ،مقاله یا روزنامه باید دقیقا ذکر شود .

ب )منطقه برای یادداشت برداری text))

تکلیف یکی از جلسات کلاس روش تحقیق این بود که به منظور یادگیری طریقه فیش نوشتن هر کدام از دانشجویان چند تا از این فیش ها را پر کنند .

 

روش رفرنس دهی

 

در اين پست قصد دارم طريقه صحيح رفرنس دهي و روش نگارش پی نوشت ها و منابع را نشان دهم .

 فهرست منابع:

 

فهرست منابع نمایانگر استفاده نویسنده از کتابها و اثاری است که مقاله یا کتاب با استناد به انها نوشته شده است. در این قسمت تمام مشخصات کتاب نوشته می شود.

مقاله فارسي:

نام و نام خانوادگي نويسنده يا نويسندگان،عنوان مقاله، نام مجله، سال انتشار، شماره مجله، شماره صفحه

مقاله انگليســي:

 نام و نام خانوادگي نويسنده يا نويسندگان، عنوان كامل مقاله، نام كوتاه شده مجله، سال انتشار، شماره مجله، شماره صفحه

كتاب:

نام و نام خانوادگي نويسنده يا نويسندگان، عنوان كتاب، شماره چاپ، شهر محل چاپ، ناشر، سال انتشار، شماره صفحه

فصلي از كتاب:

نام خانوادگي و نام نويسنده فصل، عنوان فصل، نام خانوادگي و نام نويسندگان كتاب، عنوان كتاب، شمـــــاره چـــاپ، محل چاپ، ناشر، ســــال انتشار ، شماره صفحه

مقالاتی که فاقد منبع نویسی در متن هستند به لحاظ علمی از ارزش چندانی بر خودار نمی باشند.

*منبع نویسی در متن عموماً به شکل زیر انجام می شود:

(نام ونام خانوادگی مولف اثر، تاریخ انتشار، شماره صفحه ای که مطالب از آن استخراج شده)

مثال:

 *شرح کامل مشخصات نویسنده در فهرست منابع ذکر می شود.

بحث و نتیجه گیری: در این بخش ابتدا محقق به بیان سوالات پژوهش پرداخته و سپس هر یک را با عنایت به مطالبی که از منابع اطلاعاتی (کتاب.مجله.و...) به دست آورده پاسخ
 می دهد. محقق می تواند استنباط های شخصی خود را در این بخش ارائه نماید.

پی نوشت ها: کلیه کلمات خارجی ( نام افراد و واژگان تخصصی) پس از بحث و نتیجه گیری ، تحت عنوان پی نوشت ها می آیند. همچنین می توان توضیحات اضافی مربوط به متن اصلی را در بخش پی نوشت ها ارائه نمود.

فهرست منابع: منابع مورد استفاده محقق (که در متن مقاله به آنها اشاره شده) به ترتیب الفبایی نام خانوادگی نویسنده ارائه می شوند و نام کتب و مجلات بایستی بزرگتر و پررنگ تر باشد .

الف) کتاب

با یک نویسنده

 پی نوشت:  یداله ثمره ، آواشناسی زبان فارسی (تهران: مرکز نشر دانشگاهی ، 1364) ، ص 27 0                            

 منبع:     ثمره ، یداله. آواشناسی زبان فارسی . تهران: مرکز نشر دانشگاهی ، 1364 0 

با دو نویسنده

 پی نوشت:  حسن تقوی و احمد فیروزنیا ، ریاضیات تجربی(تهران: فردوس ، 1365) ، ص9.

 منبع:   تقوی ، حسن ؛ فیروزنیا ، احمد . ریاضیات تجربی . فردوس ، 1365.

با سه نویسنده

 پی نوشت:    منوچهر قارونی ، جواد حوش زبان  و زهرا اردهالی ، بیماریهای ایسمسک قلب (تهران: مرکز نشر دانشگاهی،1365) ، ص 101.

منبع:    قارونی ، منوچهر؛ خوش زبان ، جواد و اردهالی ، زهرا . بیماریهای ایسمیک قلب . تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1365.

­4) با بیش از سه نویسنده

پی نوشت:  ابوالحسن فرهودی و دیگران  ، بیماریهای نقص ایمنی : تشخیص و درمان (تهران: علمی ، 1365) ، ص 95.

 منبع:    فرهودی ، ابوالحسن  و دیگران . بیماریهای نقص ایمنی: تشخیص و درمان. تهران: علمی، 1365.

5) بدون نویسنده

پی نوشت:  اطلس تشریح بدن انسان(تهران: شرکت جغرافیایی وکارتوگرافی ایران ، 1365) ، ص 7 .

منبع:      اطلس تشریح بدن انسان. تهران: شرکت جغرافیایی و کارتوگرافی ایران ،  1365 .

6) ترجمه یک اثر

پی نوشت:  یوجین ویل ، فن سناریو نویسی ، ترجمه پرویز دوائی ( [تهران] : وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، اداره کل تحقیقات و روابط سینمایی، 1365) ، ص 74.

منبع:  ویل ، یوجین . فن سناریونویسی . ترجمه پرویز دوائی . [تهران] : وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، اداره کل تحقیقات و روابط سینمایی ،  1365 .

7) چاپ های بعدی کتاب

پی نوشت: سیروس عظیمی ، اصول روانشناسی عمومی (تهران : دهخدا ، 1348 ، چاپ نهم 1366)، ص 95.

منبع:  عظیمی ، سیروس . اصول روانشناسی عمومی . تهران : دهخدا ، 1348 ، چاپ نهم 1366 .

 * در صورتی که پژوهشگر از مجلات علمی در پژوهش استفادهکرده باشد لازم است شماره مجله و دوره آن را به همراه صفحاتی که به مقاله مورد نظر مربوط می شود به شرح ذیر ذکر نماید.

ب) مجله

1) مقاله مجله دارای مؤلف

پی نوشت:   نسرین دخت عماد خراسانی ، " نقش کتابخانه در خدمت به توسعه کشاورزی ایران"، زیتون ، 88 (فروردین 1368) : 19.

منبع:   عماد خراسانی ، نسریندخت . " نقش کتابخانه در خدمت به توسعه کشاورزی ایران". زیتون .88 . فروردین1368 : 18- 19 ، 49 .

2) مقاله مجله بدون مولف

پی نوشت:  " بی اختیاری در ادرار بزرگسالان و اطفال" ، پزشک خانواده ، 23  ( اردیبهشت 1361) :6 .

منبع:  " بی اختیاری در ادرار بزرگسالان و اطفال" . پزشک خانواده . 23 اردیبهشت 1361 : 6- 7 .

 به منظور آشنایی بیشتر با چگونگی منبع نویسی می توانند از کتاب « روش تهیه پژوهشنامه » نوشته دکتر علی اکبر سیف استفاده نمایند.

 چند نکته مهم:

- برای انتخاب موضوع پژوهش با کارشناسان رشته مربوط مشورت نمایید.

- مشورت با کسانی که سابقه فعالیت پژوهشی دارند نیز در افزایش کیفیت مقاله مؤثر خواهد بود.

- در نگارش متن پژوهشی به هیچ عنوان از عبارت رایج در روزنامه ها (ژورنالیستی) و متون انشایی (مانند نثر ادبی) استفاده نمی شود.

منبع : حری، عباس . آئین نگارش علمی. تهران : دبیر خانه هیات امنای کتابخانه های عمومی کشور ، چاپ دوم ،1380 .

 

کتابهای روش تحقیق در آزمون کارشناسی ارشد :

1 - روش‌هاي تحقيق در علوم اجتماعي، دكتر باقر ساروخاني (جلد اول)، انتشارات پژوهشگاه
2 - كندوكاوها و پنداشته‌ها ، دكتر فرامرز رفيع‌پور، شركت سهامي انتشار
3_ ارل ببی ، روشهای تحقیق در علوم اجتماعی ترجمه رضا فاضل ، انتشارات سمت ، جلد اول
4- پيمايش در تحقيقات اجتماعي ، دي . اي . دواس، ترجمه هوشنگ نايبي، نشر ني
5 - روش‌هاي آماري، دكتر كريم منصورفر، انتشارات دانشگاه تهران
6 - جزوه روش تحقيق نظري دكتر ازكيا، دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران
7 - جزوه روش تحقيق نظري دكتر صديق، دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران